فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

پژوهش حاضر با هدف بررسی چگونگی تجلی دیدگاه جنسیتی در ساختار کالبدی خانه‌های بومی شهرهای تاریخی سمرقند و بخارا  به‌عنوان دو گوهر تاج‌گذاری شده از خراسان کهن  انجام شده است. با توجه به اینکه، این شهرها در گذشته‌ بخشی از تمدن اسلامی-ایرانی بزرگ‌ و خراسان کهن بودند و تحت تأثیر آموزه‌های دینی و آداب فرهنگی قرار داشتند، ساختار فضایی خانه‌های سنتی آن‌ها نه‌تنها پاسخی به نیازهای محیطی، بلکه بازتابی از نظام‌های اجتماعی-فرهنگی حاکم بر جامعه بوده است. پژوهش حاضر  با روش توصیفی-تحلیلی و با استفاده از داده‌های میدانی، اسناد تاریخی، به تحلیل عناصر کالبدی خانه‌های سنتی و بومی بوسیله‌ی بررسی متون علمی معتبر می‌پردازد و نشان می‌دهد، چگونه فضاهای خصوصی، نیمه‌خصوصی و عمومی براساس دیدگاه جنسیتی متاثر از فرهنگ تقسیم‌بندی شده‌اند. یافته‌ها حاکی از آن است که تقسیم‌بندی فضایی خانه‌ها به «اندرونی» و «بیرونی» و وجود «مِخمونخونه» به‌عنوان فضای رسمی‌تر و طراحی «درگاه‌های خانه» و «توبادون»، مطبخ ، تزیینات و آرایه‌های خانه همگی نشانه‌هایی از نظام فضایی تفکیک شده براساس دیدگاه جنسیتی هستندکه در چهارچوب مفاهیم «حریم»، «محرمیت» و «سلسله‌مراتب اجتماعی» شکل گرفته‌اند. این ساختار کالبدی ضمن تقویت مرزهای نمادین میان حوزه‌های زنانه و مردانه، نقشی کلیدی در بازتولید نظام اجتماعی و هویت‌های جنسیتی در چهارچوب فرهنگ منطقه‌ای ایفا می‌کند و معماری را به‌مثابه ابزاری برای نهادینه‌ و آشکارسازی مرزهای دقیق کنشگر با فرهنگ و فضای پاسخ ده به دیدگاه جنسیتی نمایان می‌سازد.