از «ماهانِ» نظامیِ گنجوی تا «ماهانِ» احمدِ شاملو (احضار و بازآفرینی چهره¬ای افسانه¬ای در شعر احمد شاملو)
نویسندگان
1 زبان و ادبیات فارسی، علوم انسانی، دانشگاه آزاد اسلامی ، یاسوج ، ایران
doi
چکیده
تاریخ ادبیات، تاریخ بینامتنیت یا همان سلسله¬ای از تأثیرپذیری¬ها و تأثیرگذاری¬هاست. در این میان، تأثیرگذاری آثار برجسته بر هنرمندان پس از خود، بیشتر و جدی¬تر است. به همین ترتیب، تأثیری است که نظامی گنجوی بر شاعران پس از خویش داشته¬ است. یکی از اینان، شاعر بزرگ معاصر، احمد شاملوست. شاملو با شگردِ «احضار و بازآفرینیِ شخصیت»، «ماهانِ کوشیار» را از هفت¬پیکرِ نظامی فراخوانده، به آن لباسی نو پوشانده و با خلاقیت به بازی گرفته¬ است. شگرد احضار و بازآفرینیِ شخصیت که نخستین بار در این مقاله مفهوم¬پردازی و نام¬گذاری می¬شود، عبارت از اخذ چهره¬ای از آثار دیگران و بازیابی و بازآفرینی آن در پیکر شخصیتی پویا، فعال و معناساز در متنی نو است. ماهانِ نو در واقع، همان احمد شاملوست و اینک علاوه بر سرگردانی و فریب¬خواریِ سابق در هفت¬پیکر، دچار تنهایی وجودی، احساس بن¬بست تاریخی قومی، یأس و ملال فلسفی و نوعی سرگردانی شبه¬نیست¬انگارانه نیز شده¬ است. برای شاملو، مسئلۀ ماهان، به تصریح خودش، مسئلۀ اساسی قرن ماست.