رویکرد تحلیلی به مؤلفه¬های تأثیرگذار بر ریخت¬شناسی آثار معماریِ معاصر فرهنگی (موردپژوهی موزه ایران باستان، تئاتر شهر، برج آزادی، موزه هنرهای معاصر، فرهنگسرای نیاوران)
نویسندگان
1 استادیار، گروه معماری، واحد تهران غرب، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
2 استادیار گروه معماری، واحد تهران غرب، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
3 دانشجوی دکتری تخصصی معماری، دانشکده هنر و معماری، واحد تهران غرب، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
4 استادیار گروه معماری، واحد تهران غرب، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
doi
10.30486/PIA.2026.1227310چکیده
ریختشناسی معماری بهعنوان شاخهای از مطالعات طراحی، نقش مهمی در درک تجربه فضایی و هویت مکان دارد. این مطالعه با هدف بررسی مولفههای فرم، مقیاس و زمان در مکانهای فرهنگی انجام شده است تا روند تحول و تداوم شکلهای فضایی در طول زمان تحلیل شود و با ارائه چهارچوبی تحلیلی، اهمیت خود را در حفظ هویت فرهنگی و ارتقاء کیفیت تجربه فضایی نشان میدهد. تمرکز تحقیق بر تحلیل تطبیقی نمونههای منتخب از مراکز فرهنگی چندمنظوره است تا رابطۀ میان اندازه، تناسب با انسان و تغییرات تاریخی فرمها شناسایی گردد. روش تحقیق این پژوهش، از نوع کیفی-تحلیلی است و شامل سه مرحلۀ اصلی میباشد: در گام اول، مستندسازی و تحلیل فرمها از طریق ثبت تصویری، پلان و حجم نمونهها برای شناسایی ویژگیهای هندسی و الگوهای فضایی؛ گام دوم، مطالعه مقیاس انسانی و محیطی با سنجش نسبتها و اندازهها نسبت به انسان و محیط پیرامون برای ارزیابی اثرگذاری تجربه فضایی و گام سوم، تحلیل سیر زمانی با بررسی تغییرات فرم و ترکیببندی در طول زمان از طریق منابع تاریخی، عکسها و مستندات آرشیوی است. نتایج پژوهش نشان میدهد، تعامل میان فرم، مقیاس و زمان نهتنها بر ادراک مکان کاربران تأثیر دارد؛ بلکه به حفظ هویت فرهنگی و ارزشهای تاریخی مکانها کمک میکند و رویکردی کاربردی برای طراحان و پژوهشگران فراهم میآورد تا در طراحی و بازسازی فضاهای فرهنگی، تعادل میان تغییرات مدرن و اصالت تاریخی را مدیریت کنند.
