مطالعه و ارزیابی مولفه¬های سرمایه اجتماعی بر کیفیت زندگی

نویسندگان

1 گروه تاریخ و جامعه شناسی دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه محقق اردبیلی

2 استاد یار و عضو هئیت علمی گروه تاریخ و جامعه شناسی دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه محقق اردبیلی

3 دکترای جامعه شناسی فرهنگی گروه علوم اجتماعی دانشکده علوم اجتماعی ارتباطات و رسانه دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی

doi
https://doi.org/10.61882/jsp.1201441
چکیده

سرمایۀ اجتماعی نقش مهمی در ارتقای کیفیت زندگی شهروندان دارد. هدف اصلی این پژوهش بررسی تأثیر سرمایۀ اجتماعی و مؤلفه‌های آن بر کیفیت زندگی شهروندان به روش فراتحلیل است.روش تحقیق از نوع فرا تحلیل، در بازۀ زمانی 1386 تا 1402 است. از جامعۀ آماری 102 سند، 86 مورد پیمایش برحسب ملاک خروج و ورود، انتخاب و وارد نرم‌افزار شدند.نتایج فوق نشان می‌دهد که سرمایۀ اجتماعی به‌صورت کلی باکیفیت زندگی رابطه معنی‌داری داشته و مقدار اثر کلی آن برابر با 0.565 است. با افزایش میزان سرمایۀ اجتماعی، کیفیت زندگی نیز بهتر می‌شود، همچنین بین مؤلفه‌های سرمایۀ اجتماعی باکیفیت زندگی رابطه معنی‌داری وجود داشته و اعتماد اجتماعی (0.490)، مشارکت اجتماعی (0.361)، انسجام اجتماعی (0.602)، آگاهی اجتماعی (0.388) و حمایت اجتماعی (0.352) بر کیفیت زندگی شهروندان ایرانی تأثیر معنی‌داری داشته است.طبق نتایج پژوهش؛ سرمایه اجتماعی با خلق شبکه و خطوطی از اتصال، تعامل و پشتیبانی میان فرد و اجتماع، مجموعه­ای از مزایا، توانمندی و شرایطی را برای افراد درون‌شبکه‌ای مهیا می‌سازد که در حل مشکلات، موانع و ناکامی‌های زندگی مؤثر واقع‌شده و منجر به تسهیل در حل نیازهای اجتماعی، رفع محرومیت‌ها و ناکامی و درنهایت ارتقای شادزیستی-شادکامی و کیفیت زندگی افراد می‌شود.سرمایۀ اجتماعی مفهومی نوپا در عرصۀ روابط اجتماعی-انسانی است. باوجود سابقۀ تاریخی طولانی در مطالعات علوم انسانی، جوامع بشری (فرد-دولت، خانواده-نهادها و سایر گروه و طبقات سیاسی-اجتماعی) نیاز مبرمی به سرمایۀ اجتماعی دارد. هر جا سرمایۀ اجتماعی حضور دارد، میزان بلایای اجتماعی، رفتارهای پرخطر و آسیب‌های اجتماعی به دلیل پیوندها و شبکه‌های اجتماعی حمایتگر کاهش می‌یابد. بر این اساس، هدف اصلی پژوهش بررسی رابطۀ سرمایۀ اجتماعی و مؤلفه‌های آن با کیفیت زندگی است. نتایج حاصل از 82 پژوهش نشان می‌دهد که با افزایش میزان سرمایۀ اجتماعی، کیفیت زندگی نیز بهبود می‌یابد. سرمایۀ اجتماعی از طریق اعتماد اجتماعی، نوع‌دوستی، مشارکت جمعی و انسجام در مقابله با بحران‌ها و حل نیازهای اجتماعی، میزان استرس، اضطراب، احساس ناامنی و نگرانی‌های اجتماعی را کاهش می‌دهد و باعث ارتقای سلامت اجتماعی-روانی آن‌ها می‌شود. به‌این‌ترتیب، بین سرمایۀ اجتماعی و کیفیت زندگی رابطه معنی‌داری وجود دارد. مقدار اثر نهایی آن طبق معیار کوهن 0.565 effect size= است. با افزایش سرمایۀ اجتماعی، به همان میزان کیفیت زندگی شهروندان بهتر می‌شود