فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

این پژوهش با هدف ارائۀ مدل مفهومی فرایند تغییر نگرش در قرآن و بررسی میزان روایی آن انجام شده است. برای این منظور، با به‌کارگیری روش تحلیل کیفی محتوای متون دینی (شجاعی، 1399) با راهبرد «متن‌خوانی باز» و استفاده از نمونه‌گیری هدفمند بر اساس اصل اشباع در آیات قرآن 40 گزارۀ دینی جمع‌آوری شد و مورد بررسی قرار گرفت. یافته‌های حاصل از پژوهش نشان داد، فرایند تغییر نگرش در قرآن دارای پنج مؤلفه به‌هم‌مرتبط و تشکیل‌دهندۀ کلیت تغییر نگرش شاملِ روش، اصول، ویژگی‌های منبع، ویژگی‌های مخاطب و مراحل تغییر نگرش می‌باشد. این مؤلفه‌ها عبارتند از: 14 روش (استفاده از پرسش، استدلال، انذار، شاهد، تشبیه، بشارت و بیان مزایا، توانایی خاص، هنر و کلام زیبا، جدال احسن، گفت‌وگو، تکرار، طراحی حرکت جمعی، دعوت به تعقل، بهره گرفتن از داستان)، 8 اصل (برنامه و نقشه راه، اصالت اختیار مخاطب، همراهی بشارت و انذار، استمداد الهی، آسان گرفتن، اهمیت بالای تغییر نگرش، مهرورزی و رعایت حدود الهی)، 10 ویژگی منبع (دلسوز و مهربان بودن، ذی نفع نبودن، بیان روشن و شیوا، صبور و با استقامت، حکیم و دانشمند بودن، با نیت الهی و ایمان، قاطع، تکلیف‌مدار و ذاکر، با وجهه خوب، بااصول)، 5 ویژگی مخاطب (ایمان و اراده تغییر، پذیرا و شنونده بودن، نداشتن مقاومت، بهانه‌جون نبودن، تکبر نداشتن) و 3 مرحله (1. کلیات، اصول شناختی، ساده و روان، تقویت منبع، اعتمادسازی، 2. توجه‌دهی به نتیجه نگرش، اصول گرایشی، متوسط، سخن گفتن با همه مخاطبین، استفاده از هنر و احسا، 3. جزییات نگرش، اصول رفتاری، پیچیده، گفت‌وگو با مخاطب منتخب، بیان جامع و و نهایی نگرش) است. سپس برای حصول اطمینان از مطابقت آن‌ها با محتوای آیات قرآن و هم‌چنان کاربرد آن در حوزۀ روان‌شناسی، اعتبار یافته‌ها بر اساس نظر متخصصان (11 کارشناس) با محاسبۀ روایی محتوا (CVI) و نسبت روایی محتوا (CVR) مورد تأیید قرار گرفت؛ هم‌چنین مدل مفهومی فرایند تغییر نگرش در قرآن که دربرگیرانندۀ این مؤلفه‌ها می‌باشد و افزون بر این مؤلفه‌ها، بیان‌کنندۀ رابطۀ آن‌ها می‌باشد را نشان می‌دهد را به صورت کیفی توسط 4 کارشناسِ خبره مورد روایی سنجی و تأیید قرار گرفت.