ترسیم ساختار علمی رسالههای دکتری و طرحهای پژوهشی کنشگران نهاد علم
نویسندگان
1 گروه پژوهشی مطالعات نظری علم، فناوری و نوآوری، مرکز تحقیقات سیاست علمی کشور، تهران، ایران.
2 گروه علم اطلاعات و دانششناسی، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران.
doi
10.22059/jlib.2024.373880.1731چکیده
هدف: پرداختن به مسائل محلی و منطقهای و انجام تحقیقات متناسب با این مسائل از مهمترین اصول برای پیشرفت و توسعه در یک کشور محسوب میشود. بنابراین هدف پژوهش حاضر، تحلیل مسائل و چالشهای محلی و منطقهای در بروندادهای پژوهشی نهاد علم در ایران است.روش پژوهش: پژوهش حاضر پژوهشی کاربردی با رویکرد کمی – کیفی است که با استفاده از تکنیکهای علمسنجی و تحلیل مضمون انجام شده است. جامعه پژوهش شامل رسالههای دکتری و طرحهای پژوهشی دانشگاههای شیراز، یزد و ایلام است. دادهها از طریق مرور رسالههای دکتری و طرحهای پژوهشی سه دانشگاه مذکور در بازه سالهای 1390-1400 و گردآوری اطلاعات مرتبط در نرمافزار اکسل و روارماتریس و تجزیه و تحلیل آنها با کمک آمار توصیفی انجام شد. همچنین جهت ترسیم نقشههای علمی از نرمافزار یو.سی.آی.نت، پاژک و وی.اُ.اس ویور استفاده شد.یافتهها: از نظر نگارش پایاننامه دانشگاه شیراز با 38، دانشگاه یزد با 28 و دانشگاه ایلام با 6 پایاننامه در زمینه مسئولیتپذیری اجتماعی فعالیت داشتند. اما از نظر انجام طرح تحقیقاتی دانشگاه ایلام در جایگاه بالاتری بود. گره خشکسالی در نقشه موضوعی سه استان بیشترین فراوانی را داشت. تحلیل خوشههای موضوعی نیز نشان داد ساختار فکری دانش در زمینه مورد بررسی در دانشگاه شیراز در چهار خوشه، دانشگاه یزد 6 خوشه و دانشگاه ایلام به دلیل تعداد کم رساله واژههای تشکیلدهنده بازتاب اصلی از همرخدادی واژگان حوزه مورد پژوهش نیست.نتیجهگیری میزان طرحهای تحقیقاتی و رسالههای دکتری اجرا شده در مورد مسائل محلی و منطقهای در سه دانشگاه مورد مطالعه کم است؛ اما روند رو به رشدی را در طی سالهای بررسی نشان میدهد. اما براساس چالشهای ذکر شده در اسناد بالادستی مشخص شد که دانشگاهها به دلایل مختلف در پژوهشهای خود به مسائل محلی و منطقهای توجه کمتری داشتهاند. بیشک توسعه کشور در ابعاد مختلف در گرو توجه به رفع مسائل و چالشهای محلی و منطقهای است. در واقع توجه به مسائل محلی و منطقهای یکی از عوامل پویایی اقتصادی، دستیابی به توسعه درونزا و از عوامل شتابدهنده پیشرفت کشور است، که نیازمند برنامهریزی صحیح و توجه بیش از پیش در اسناد بالادستی و سیاستگذاریهای حوزه آموزش عالی است.