تبیین مؤلفههای خدمات کتابخانهها و مراکز اطلاعرسانی بر اساس معیارهای جامعه اطلاعاتی و ابعاد جهانی شدن با رویکرد نظریه دادهبنیاد
نویسندگان
1 گروه علم اطلاعات و دانش شناسی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران.
2 گروه علم اطلاعات و دانش شناسی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران
3 گروه علم اطلاعات و دانش شناسی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران.
4 گروه علم اطلاعات و دانششناسی، دانشگاه رازی کرمانشاه، کرمانشاه، ایران
doi
10.22059/jlib.2023.358993.1690چکیده
هدف: هدف این پژوهش، شناسایی و تبیین مؤلفههای خدمات کتابخانهها و مراکز اطلاعرسانی بر اساس معیارهای جامعه اطلاعاتی و ابعاد جهانی شدن است.روش پژوهش: نوع پژوهش کاربردی با رویکرد کیفی است که با روش تحلیل محتوای کیفی، نظریه دادهبنیاد و ابزار مصاحبه گردآوری شده است. روش نمونهگیری هدفمند است. جامعه پژوهش نیز 22 نفر از متخصصان علم اطلاعات و دانششناسی با زمینه تخصصی جامعه اطلاعاتی، جهانی شدن و ارزیابی خدمات کتابخانهها هستند که با آنها مصاحبه نیمهساختاریافته انجام شد. مصاحبهها تا آنجا ادامه پیدا کرد که مطالب به حالت اشباع رسیدند و از مفاهیم جدید خالی شدند. در این مرحله نیز دو مصاحبه به عنوان اطمینان از اشباع دادهها انجام شد و پس از آن مصاحبهها متوقف شد.یافتهها: یافتههای حاصل از مصاحبهها در قالب کدگذاری محوری و کدگذاری باز در 5 بخش شرایط علی، راهبردها، شرایط زمینهای، شرایط مداخلهگر و پیامدها ارائه گردید. کدهای محوری برای شرایط علی مؤلفههای خدمات کتابخانهها و مراکز اطلاعرسانی عبارتند از: عوامل اقتصادی، تولید و سازماندهی دانش و اطلاعات، عوامل زیرساختی و غیره. کدهای محوری برای راهبردهای مؤلفههای خدمات کتابخانهها و مراکز اطلاعرسانی عبارتند از: هماهنگی و یکپارچهسازی، برنامهریزی راهبردی، تجزیه و تحلیل محیطهای داخلی و خارجی و غیره. کدهای محوری برای شرایط زمینهای مؤلفههای خدمات کتابخانهها و مراکز اطلاعرسانی عبارتند از: عوامل قانونی و اقتصادی، عوامل فرهنگی، عوامل ارتباطی و تعاملی و غیره. کدهای محوری برای شرایط مداخلهگر یا تعدیلکننده مؤلفههای خدمات کتابخانهها و مراکز اطلاعرسانی عبارتند از: عوامل بودجه و درآمدی، تنوع فرهنگی-اجتماعی، عوامل کلان و مدیریتی و غیره. کدهای محوری برای پیامدهای مؤلفههای خدمات کتابخانهها و مراکز اطلاعرسانی عبارتند از: توسعه و تبادل ارتباطات، توسعه و تقویت مدیریت دانش، تقویت جایگاه کتابخانه، بهبود زیرساختها، خدمات کتابخانهای متمایز، و توسعه پایدار که هر کدام از این کدهای محوری شامل چندین زیرمجموعه (کدهای باز) میشوند. در نهایت، مدل پارادایمی پژوهش بر اساس مؤلفههای استخراج شده ارائه گردید.نتیجهگیری: عوامل متعددی به عنوان شرایط علّی، راهبردها، شرایط زمینهای، شرایط مداخلهگر منجر به افزایش یا کاهش کارآیی کتابخانههای دانشگاهی میشوند. امری که در صورت تقویت نقاط قوت و رفع نقاط ضعف منجر به پیامدهایی مثبت در پیشرفت و توسعه این کتابخانهها میشود. در این راستا، انتظار میرود که کتابخانهها با توجه به معیارهایی که برای جامعه اطلاعاتی تعیین شده است، عملکرد خود را بهبود بخشند و با توجه به ابعاد جهانی، زمینه مناسبی را برای فعالیتهای پژوهشی و آموزشی استادان، دانشجویان و پژوهشگران فراهم نمایند. با توجه به نتایج به دست آمده، میتوان گفت که ارائه خدمات جامع و با استفاده از فناوریهای نوین و با رعایت معیارهای جامعه اطلاعاتی و ابعاد جهانی، برای کتابخانهها و مراکز اطلاعرسانی دانشگاهی بسیار حائز اهمیت است.
