جامعه مدنی و شبکه های اجتماعی در جمهوری اسلامی ایران از منظر نظریه بازیهای زبانی لودویک ویتگنشتاین
نویسندگان
1 دانشیار گروه علوم سیاسی و روابط بین الملل، واحد تهران جنوب، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
2 دکتری رشته علوم سیاسی، گرایش جامعه شناسی سیاسی، گروه علوم سیاسی و روابط بین الملل، واحد تهران جنوب، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
3 استادیار گروه علوم سیاسی و روابط بین الملل، واحد تهران جنوب، دانشگاه آزاد اسلامی ، تهران، ایران
doi
10.30510/psi.2021.255641.1334چکیده
مطابق با نظریه بازیهای زبانی ویتگنتشاین که بر مفاهیمی چون «قواعد بازی» و «صورتهای مختلف زندگی» بنا شده، کلمات در صورتهای مختلف زندگی اجتماعی، از معانیِ متفاوتی برخوردارند. تحلیل وضعیت جامعه مدنی در جمهوری اسلامی درقالب نظریه بازیهای زبانی از این منظر مورد توجه قرار گرفت که در طول تاریخ ایران، تفوق نظام سیاسی بر نظام اجتماعی و فرهنگی، بازیهای همزمان و متفاوتِ زبانی مردم در صورتهای متعدد زندگی را رقم زده؛ به طوری که کنشگری افرادِ جامعه درصورتهای مختلف زندگی، به صورت ارادی و منبعث از تعلق خاطر و اولویتهای فکری و ارزشی نیست، بلکه متأثر از اجبار،نیاز،عدم امنیت،و گاهی رندانه است و این وضعیت، در«صورت زندگی مجازی» ابعاد جدیدی یافته. در این مقاله، با رویکردی فرارشتهای و تلفیقی از روششناسی توصیفی-تفهمی-گفتمانی، ارائه تحلیلی آینده پژوهانه در مورد تأثیر شبکههای اجتماعی بر وضعیت جامعه مدنی و ترسیم فرصتها و مخاطرات مترتب با آن هدفگذاری شد. در پاسخ به این سئوال که «از منظر نظریه بازیهای زبانی، جامعه مدنی در جمهوری اسلامی به چه شکل از فضای مجازی و شبکههای اجتماعی متأثر میشود؟» پاسخ داده شد که جامعه مدنی ایران در صورت زندگی مجازی، این مجال را یافته تا در ظرفیتی جدید و در تعامل با جامعه جهانی بازیگری کند، به طوری که در قالب یافته پژوهش، میتوان مقطع حاضر را دوره «تحول خواهی» در نظام حقوق و تکالیف دولت و جامعه در ایران نام نهاد؛ استدلال شد که صورت زندگی مجازی باعث ساختارشکنی در نظم سنتی و شیوه زندگی، تفکر و باورهای مردم شده است.