فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

مقدمه: گندم نان به‌عنوان یکی از محصولات مهم و راهبردی غذایی در جهان، از اهمیت اقتصادی و سیاسی بالایی برخوردار است. تنش کمبود آب یکی از مهم‌ترین تنش‌های غیرزنده محسوب می‌شود و خشکسالی به‌عنوان چالشی گسترده، به‌طور جدی تولید گندم، به‌ویژه در مناطق دیم را تحت تأثیر قرار می‌دهد. با توجه به وسعت قابل توجه کشت دیم گندم در کشور، انتخاب روش‌های اصلاحی مؤثر و به‌کارگیری معیارهای مناسب برای شناسایی ارقام مقاوم از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. بر این اساس، مطالعه حاضر با هدف شناسایی ژنوتیپ‌های برتر گندم در شرایط دیم انجام گرفت.مواد و روش‌ها: در این تحقیق 25 ژنوتیپ گندم نان شامل 23 ژنوتیپ گندم زمستانه و دو رقم پیشتاز و پیشگام به­عنوان شاهد، در مزرعه تحقیقاتی دانشگاه رازی در قالب طرح بلوک­های کامل تصادفی با سه تکرار در شرایط دیم طی سال­های زراعی 1398-1399، 1399-1400 و 1401-1400 در کرمانشاه در شرایط دیم مورد ارزیابی قرار گرفتند. در این پژوهش صفات عملکرد دانه و اجزای عملکرد شامل وزن هزار دانه، تعداد دانه در سنبله و تعداد سنبله در مترمربع اندازه­گیری شد.یافته‌ها: نتایج تجزیه واریانس مرکب نشان داد که اثر سال برای صفات وزن هزار دانه، تعداد دانه در سنبله و تعداد سنبله در مترمربع معنی­دار بود. همچنین بین ژنوتیپ­ها از نظر عملکرد، وزن هزار دانه، تعداد دانه در سنبله و تعداد سنبله در مترمربع اختلاف معنی­داری وجود داشت. اثر متقابل سال و ژنوتیپ برای هیچ‎یک از ویژگی‎ها معنی­داری نبود. وزن هزار دانه و تعداد سنبله در مترمربع بیشترین اثر مستقیم مثبت بر عملکرد دانه را داشتند. بر اساس تجزیه سنبله­ای ژنوتیپ­ها در دو گروه مختلف قرار گرفتند. طبق نتایج تجزیه خوشه­ای، ژنوتیپ­های 1، 2، 4 و 18 در یک گروه و بقیه ژنوتیپ­ها در گروه دوم جای گرفتند. با توجه به صفات اندازه­گیری شده در این پژوهش ژنوتیپ­های مذکور دارای عملکرد دانه و اجزای عملکرد بالایی در شرایط دیم بودند که نشان‎دهنده مناسب بودن این ژنوتیپ­ها برای کشت در مناطق دیم می­باشد. همچنین گروه دوم نسبت به گروه اول عملکرد دانه پایین‌تری داشت و می‌توان گفت سازگاری و تحمل این ژنوتیپ‌ها نسبت به تنش خشکی کمتر از گروه اول بوده است.نتیجه‌گیری: با توجه مجموع نتایج سه سال ارزیابی مزرعه­ای، ژنوتیپ­های 1، 2 و 4 دارای عملکرد دانه بالایی در شرایط دیم بوده و از نظر صفت وزن هزار دانه نیز دارای مقادیر بالا و قابل قبولی بودند. همچنین این ارقام نسبت به دو رقم شاهد کشت شده نیز از نظر عملکرد دانه و اجزای عملکرد در شرایط دیم برتری نشان دادند.