تأثیر حمایتهای اجتماعی غیررسمی بر کیفیت زندگی سالمندان بازنشسته بهمثابۀ یک مسئلة اجتماعی: مطالعة صندوق تأمین اجتماعی و صندوق صنعت نف
نویسندگان
1 استادیار دانشگاه تهران، گروه جمعیتشناسی
2 دانشیار دانشگاه تهران، گروه تعاون
3 کارشناس ارشد برنامهریزی رفاه اجتماعی دانشگاه تهران
doi
10.22059/ijsp.2013.50661چکیده
سالمندی مرحلهای از زندگی و حاصل روابط بین نسلی و از این نظر منحصر به جوامع انسانی است. بنابراین، هرگونه خللی در روابط بین نسلی میتواند زندگی انسان در این مرحله را با آسیبهایی همراه کند. واکنش جامعه، متخصصان و سیاستگذاران به این پدیدة جمعی، واقعی، مرتبط با ارزشها، کثیرالابعاد و بینرشتهای آن را بهعنوان یک مسئلة اجتماعی مطرح کرده است. کیفیت زندگی یکی از این ابعاد مهم در زندگی سالمندان است که این مقاله تلاش میکند به شناختی دربارة عوامل مؤثر بر آن دست یابد و در این مسیر بر تأثیر شبکههای حمایت اجتماعی غیررسمی تأکید دارد. مدل نظری بهکاررفته در این مقاله با استفاده از چند نظریة اجتماعی در حوزة مطالعات سالمندی و کیفیت زندگی ساخته شده است. روش پژوهش کمّی، میدانی و پهنانگر است. طرح نمونهای بهشیوة تصادفی سهمیهای با حجم 300 نفر در سال 1391 در شهر تهران اجرا شده است. نتایج این پژوهش نشان میدهد که عوامل مجموعه حمایتهای اجتماعی فقط تا آنجا قدرت زیادی در تبیین کیفیت زندگی دارند که از مجموعه عوامل اجتماعی جدا باشند. اما مناسبات اجتماعی اعم از پیوندهای اجتماعی و مشارکت در فعالیتهای جمعی مستقل از حمایت اجتماعی توانایی بالایی در این تبیین نشان میدهند. این موضوع بیانکنندة اصالت چنین تأثیری است و نشان میدهد که متغیرهای حمایت اجتماعی مستقل از مناسبات اجتماعی قادر به تبیین کیفیت زندگی سالمندان نیست. از طرف دیگر حمایت ابزاری برعکس حمایت عاطفی اثر مثبتی بر کیفیت زندگی سالمندان ندارد. یعنی سالمندانی که حمایت ابزاری بیشتری دریافت میکنند کیفیت زندگی بالاتری ندارند.
