فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

مقدمه: تنش خشکی از مهم ترین عوامل ایجاد اختلال در رشد و نمو گیاهان به­ویژه در مرحله جوانه‌زنی در مناطق خشک و نیمه خشک هست. جوانه­زنی مرحله­ای حساس از دوره رشد گندم به‌ شمار می­رود که معمولاً تحت تاثیر تنش خشکی قرار می­گیرد. در بین محصولات زراعی گندم دارای بیش­ترین سطح زیرکشت و مهم­ترین غله دنیا می­باشد. گندم منبع اصلی تامین پروتئین و کربوهیدرات می­باشد. تقریباً نیمی از زمین­های زراعی ایران به کشت گندم اختصاص داده شده است. گندم دوروم دومین گونه زراعی مهم گندم و دهمین محصول زراعی مهم دنیا است که حدود 10 درصد کل سطح زیر کشت جهانی گندم را به خود اختصاص داده است.مواد و روش‌ها: در این آزمایش ویژگی­های جوانه­زنی و عکس­العمل ژنوتیپ­های گندم دوروم تحت تنش خشکی در شرایط آزمایشگاه مورد ارزیابی قرار گرفتند. بدین‌منظور جوانه‌زنی و رشد گیاهچه‌های 20 ژنوتیپ گندم دوروم در شرایط تنش رطوبتی در سه سطح (صفر بعنوان شاهد،  4/0- و 8/0- مگاپاسگال) به وسیله محلول پلی‌اتیلن گلایکول 6000 مورد آزمون قرار گرفت. آزمایش به‌صورت فاکتوریل بر پایه طرح کاملاً تصادفی در سه تکرار در سال 1398 اجراء گردید. صفات مورد بررسی شامل درصد جوانه­زنی، سرعت جوانه­زنی، شاخص بنیه بذر، طول ریشه­چه، طول ساقه­چه و وزن خشک ریشه­چه و ساقه­چه بودند.یافته‌ها: نتایج حاصل از تجزیه واریانس صفات نشان­ داد که اثر ژنوتیپ­، تنش خشکی و اثر متقابل آن­ها برای کلیه صفات مورد­ بررسی، معنی­دار بود و با افزایش تنش خشکی، مقدار اغلب صفات نیز کاهش پیدا کرد. نتایج تحلیل همبستگی نشان داد که سرعت جوانه‌زنی دارای همبستگی مثبت، کامل و معنی‌دار با درصد جوانه‌زنی بود. همچنین، وزن خشک ساقه­چه با طول ساقه­چه همبستگی مثبت و بسیار معنی‌داری (78/0) نشان داد. در بین صفات مورد ارزیابی صفت طول ساقه­چه حساسیت بیشتری به تغییر تنش خشکی نشان داد. به‌طور کلی در بین ژنوتیپ­های مورد بررسی ژنوتیپ­های شماره 18 و 20 وضعیت مناسب­تری داشتند و به‌عنوان ژنوتیپ متحمل به تنش خشکی و ژنوتیپ­های شماره 2 و 5 به‌عنوان ژنوتیپ­های حساس به تنش خشکی شناخته شدند..نتیجه‌گیری: نتایج به‌دست آمده نشان داد که استفاده از پلی اتیلن گلایکول موجب کاهش قابل توجه درصد جوانه‌زنی و رشد گیاهچه‌های گندم دوروم می‌شود. نکته قابل توجه افزایش طول ریشه‌چه در برخی از ژنوتیپ‌ها با افزایش سطح تنش بود که اهمیت طول ریشه‌چه را در شرایط خشکی نشان می‌دهد. همچنین مشاهده شد که با افزایش تنش، درصد جوانه‌زنی نهایی و شاخص سرعت جوانه‌زنی نیز کاهش پیدا کرد. در مجموع وجود تنوع ژنتیکی قابل توجه در بین ژنوتیپ‌ها از نظر تحمل به خشکی، امکان انتخاب ژنوتیپ‌های برتر را مهیا نمود.