فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

مقدمه: کیفیت نانوایی گندم علاوه بر ساختار ژنتیکی دانه، تحت تأثیر مجموعه‏ای از اثرات خاک، آب، هوا، ذخیره بذر و دانه است. شرایط اقلیمی و مدیریت زراعی مانند میزان آب آبیاری، کود، مدیریت آفات و بیماری‎ها، شرایط برداشت و نحوه نگه‏داری گندم تا زمان تبدیل شدن به آرد، همه روی کیفیت نهایی نان تولیدی اثر دارد. کیفیت نان وابسته به کیفیت گندم‎های تولیدی می‏باشد. از طرفی ارزش نانوایی ارقام مختلف گندم به مقدار ترکیبات آن‏ها و به‎خصوص گلوتن موجود در دانه وابسته است. کیفیت گندم در ارقام مختلف و شرایط آب و هوایی متفاوت با هم یکسان نیست. بررسی تنوع بین گندم‌های تولید شده در نقاط مختلف کشور می‏تواند محققان را در شناسایی ارقام برتر و شرایط آب و هوایی بهتر یاری نموده و به برنامه‏ریزی دقیق برای تولید بالاتر گندم منجر شود. از این رو، این مطالعه به منظور بررسی کیفیت نانوایی گندم‎های تولید شده در مناطق مختلف از 31 استان ایران طی یک مطالعه پنج ساله انجام گردید.مواد و روش‌ها: در این مطالعه کیفیت ارقام گندم تولیدی در مزارع کشاورزان در سطح کل مورد بررسی قرار گرفت. در این تحقیق تعداد 6787 نمونه از 34 رقم گندم در طی پنج سال زراعی از سال 1392 تا 1397 در سطح کل کشور جمع‏آوری و از نظر کیفیت نانوایی مورد بررسی قرار گرفتند.یافته‌ها: نتایج حاصل از این مطالعه نشان داد بالاترین میزان وزن هزار دانه به مقدار 1/46 گرم متعلق به گندم آبی رقم احسان بود. همچنین بالاترین میزان پروتئین دانه در گندم آبی رقم مهرگان (4/12 درصد) حاصل گردید. میزان گلوتن مرطوب در گندم آبی رقم ارقام ویریناک (7/29 درصد) بالاترین میزان بود. گندم دیم رقم زاگرس بالاترین شاخص سختی دانه به میزان 7/49 را در بین گندم‏های دیم دارا بود. همچنین نتایج بیانگر این مطلب بود که گندم آبی رقم ویریناک با 3/32 میلی‏لیتر بیشترین میزان حجم رسوب زلنی را دارا بود. نتایج نشان داد بیشترین میزان ارتفاع رسوب SDS مربوط به رقم مهرگان (1/63 میلی‏متر) بود و رقم هما دارای کمترین میزان حجم رسوب SDS به میزان 3/49 میلی‏متر بود.نتیجه‌گیری: به طور کلی، کیفیت نانوایی گندم‌های آبی تولیدی کشور بالاتر از گندم‌های دیم بود و ارقام احسان، مهرگان و ویریناک دارای کیفیت نانوایی بالاتری جهت تولید نان بودند. وجود همبستگی مثبت بین صفات کیفی این فرصت را فراهم نموده که با انتخاب ارقامی که دارای خصوصیات کیفی مرتبط به هم هستند بتوان توده‏های گندم مطلوبی که دارای خاصی نانوایی بهتری هستند را گزینش نمود. بر اساس نتایج حاصل از این مطالعه می‏توان در سطح کلان در مورد تولید ارقام گندم با کیفیت جهت تولید نان مطلوب برنامه‏ریزی نمود.