مقاله مروری: مهندسی ژنتیک در غلات با تاکید بر کاربرد آگروباکتریوم
نویسندگان
1 شرکت توسعه ذرت ایران، آزمایشگاه بذر،کرمانشاه، ایران.
2 مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان کرمانشاه، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، کرمانشاه، ایران.
3 مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان کرمانشاه، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، کرمانشاه، ایران.
4 گروه مهندسی تولید و ژنتیک گیاهی، دانشکده علوم و مهندسی کشاورزی، پردیس کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه رازی، کرمانشاه، ایران.
doi
10.22126/cbb.2025.11721.1102چکیده
بهبود در کیفیت و عملکرد محصولات گیاهی پیامدهای مفید و مهمی برای امنیت غذایی و کشاورزی پایدار دارد. اصلاح ژنتیکی گیاهان یک حوزه مهم در بخش تحقیقات کشاورزی، جهت تحقق این امر است. تاکنون از طریق روشهای بهنژادی مرسوم و مهندسی ژنتیک، گیاهانی با عملکرد بالاتر، کیفیت بهتر دانه و مقاوم در برابر آفات و بیماریها تولید شده است. فرایند انتقال ژن در مهندسی ژنتیک به مجموعهای از فرایندهای ژنتیکی اطلاق میگردد که طی آن قطعه معینی از DNA استخراج شده، که حامل ژن جدید یا ساختار جدیدی از ژنها است را با استفاده از فنون آزمایشگاهی بهطور مصنوعی وارد ژنوم یک موجود زنده میکنند. در این فرایند، دریافتکننده ژن جدید را گونهی تراریخته مینامند و از دو روش مستقیم یا روش غیرمستقیم برای انتقال ژن استفاده میشود. انتقال ژن توسط آگروباکتریوم یکی از روشهای موفق مورد استفاده در گیاهان زراعی و باغی است. انتقال ژن توسط این باکتری جزئی از کوچکترین مهندسیهای ژنتیک در طبیعت است. فن انتقال ژن با آگروباکتریوم ، از سازوکار طبیعی این باکتری برای انتقال ژن هدف استفاده میکند. بکارگیری این روش از سوی پژوهشگران علوم بهنژادی موجب ایجاد تغییرات ژنتیکی مفیدی درگیاهان شده است و گونههای مختلفی از گیاهان با این روش اصلاح و بهبود یافتهاند. این روش نسبت به سایر روشهای انتقال ژن برتریهای زیادی دارد که از جمله آن میتوان به پایداری گیاه تراریخته، نبود پیچیدگی و همچنین مقرونبه صرفه بودن آن اشاره کرد. از محدودیتهای این فناوری هم میتوان بازده پایین تراریختگی، کارآیی اندک در گیاهان تکلپه و وابستگی به ژنوتیپ و ریزنمونه را نام برد. جهت برطرف کردن این محدودیتها مهندسین ژنتیک در تلاشند که سازوکارهای پیچیده و مشکلات این روش را مرتفع کنند و راهحل مناسبی برای قرار دادن هدفمند DNA در مکانهای ژنومی مناسب در گیاهان ارائه دهند. بهدلیل اهمیت انتقال ژن با آگروباکتریوم و بهبود کارایی این روش، بررسی مکانیسم انتقال ژن با این باکتری ضروریست، چرا که درک فزاینده ما از زیستشناسی آگروباکتریوم میتواند به گسترش کاربرد انتقال ژن به واسطه آگروباکتریوم کمک کند. از سوی دیگر لازمه پیشرفت در این روش انتقال ژن، دستکاری و ایجاد تغییرات به همراه آزمون و خطا در مراحل این فرایند زیستی است. بر این اساس، مقاله مروری پیشرو اطلاعات جامعی را در مورد روشهای انتقال ژن، چگونگی تراریختگی گیاهان توسط آگروباکتریوم، انواع گیاهانی که با این روش اصلاح شدهاند و همچنین چالشها و مشکلات مرتبط با این روش ارائه میکند .این مقاله برای افرادی که بر روی ویرایش ژنوم گیاهان با استفاده از آآگروباکتریوم و روش CRISPR/Cas9کار میکنند مفید خواهد بود.
