فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

مقدمه: گندم دوروم با نام علمی (Triticum turgidum L. var. durum) دومین گونه مهم گندم و دهمین محصول زراعی مهم دنیا می­باشد، زیرا ماکارونی حاصل از این نوع گندم در بسیاری از کشورهای دنیا به­عنوان غذای اصلی مورد استفاده قرار می­گیرد. همچنین، گندم دوروم بهتر از گندم نان با شرایط دیم در مناطق مدیترانه­ای سازگار است. از سوی دیگر، عملکرد به‌دلیل وراثت‌پذیری پایین به تنهایی شاخص مناسبی در جهت به‌نژادی و تحمل به خشکی نیست. بنابراین توجه به جنبه‌های دیگری از تحمل به خشکی نظیر خصوصیات فیزیولوژیکی به‌دلیل کم‌هزینه بودن و قابلیت آن‏ها در گزینش مواد ژنتیکی در مراحل اولیه رشد گیاه اهمیت دارد.مواد و روش‌ها: در این مطالعه عملکرد و برخی صفات فیزیولوژیک در 154 رگه درون­زاد نوترکیب گندم دوروم حاصل از تلاقی بین رقم بومی زردک با منشاء کرمانشاه و رقم G1252 با منشاء ترکیه تحت شرایط دیم در قالب طرح آلفا لاتیس با دو تکرار در پنج بلوک ناقص به همراه والدین در سال زراعی 1398-99 ارزیابی شدند و پارامترهای ژنتیکی برای صفات مورد مطالعه برآورد گردید.یافته‌ها: نتایج حاصل از این مطالعه نشان داد که تفاوت معنی­داری بین رگه­های درون­زاد نوترکیب گندم دوروم مورد ارزیابی از نظر همه صفات مورد مطالعه به‌غیر از کمبود آب اشباع در شرایط دیم وجود داشت. رگه­های ZG-110، ZG-090 و ZG-060 به­ترتیب بیشترین عرض برگ پرچم، طول برگ پرچم، سطح برگ پرچم را به خود اختصاص دادند. در مجموع، رگه­های ZG-150 و ZG-126 بر­ترین رگه­ها از نظر محتوای نسبی آب برگ، در میان دیگر رگه­های درون­زاد نوترکیب مورد مطالعه بودند. بالاترین میزان عملکرد دانه نیز در رگه­های ZG-118 و ZG-102 مشاهده شد. بیشترین مقادیر وراثت­پذیری عمومی به­ترتیب برای صفات عرض برگ پرچم و میزان نسبی آب از دست رفته (85 درصد)، عملکرد دانه (63 درصد) و آب حفظ شده در برگ­های بریده شده (41درصد) مشخص شد. عملکرد دانه با صفت آب حفظ شده در برگ­های بریده شده همبستگی مثبت و معنی­دار و با صفت میزان آب از دست رفته در برگ­های بریده شده همبستگی منفی و معنی­دار نشان داد. تجزیه خوشه­ای، رگه­های درون­زاد نوترکیب گندم دوروم را در سه گروه متفاوت قرار داد و گروه سوم شامل رگه­های دارای بالاترین میزان صفات مطلوب از نظر محتوای آب برگ بودند. نتایج حاصل از تجزیه به مؤلفه­های اصلی نشان داد که دو مؤلفه اول 96/59 درصد از واریانس کل را توجیه نمودند. همچنین، رگه­های دارای مؤلفه اول پایین و مؤلفه دوم بالا دارای قدرت حفظ و نگهداری آب بیشتری در برگ بودند.نتیجه‌گیری: نتایج حاصل از این مطالعه برای صفات مربوط به برگ پرچم، صفات فیزیولوژیک مربوط به محتوای آب برگ و عملکرد دانه در بین رگه‌های درون­زاد نوترکیب گندم دوروم در شرایط دیم تفاوت‌ ژنتیکی نشان داد. تفاوت موجود بیانگر وجود تنوع ژنتیکی و همچنین امکـان انتخـاب رگه­های درون­زاد نوترکیب برتر را فراهم می­کند. از سوی دیگر، وراثت­پذیری و پیشرفت ژنتیکی بالا برای صفات عرض برگ پرچم، سطح برگ پرچم، میزان نسبی آب از دست رفته برگ و عملکرد دانه مشاهده شد که می‌تواند حاکی از عمل افزایشی ژن­ها باشد.