مفهوم‌سازی سایه‌نویسی: نگاهی به بدرفتاری‌های علمی در بافت آموزش عالی ایران

نویسندگان

1 استادیار مرکز آموزش عالی امام خمینی (ره)

2 استادیار دانشگاه شیراز

3 استادیار پژوهشگاه علوم و فناوری اطلاعات ایران (ایرانداک)

4 هیئت علمی، دانشگاه میبد

5 پژوهشگاه علوم و فناوری اطلاعات ایران (ایرانداک)

6 پژوهشگاه علوم و فناوری اطلاعات ایران (ایرانداک)

doi
10.22059/jlib.2021.313753.1532
چکیده

هدف: این مقاله یافته‌های یک پژوهش کیفی را ارائه می‌دهد که با هدف بررسی چیستی سایه‌نویسی از دید سایه‌نویسان و مشتریان سایه‌نویسی در ایران انجام شده است. گسترش بدرفتاری‌های دانشگاهی و علمی و به‌ویژه پدیده‌هایی مانند سایه‌نویسی مقاله و پایان‌نامه و کسب‌و‌کارهای آن یکی از چالش‌های آموزش عالی در ایران است. پیش از سیاست‌گذاری ملی برای کنترل این پدیده، شناخت ابعاد گوناگون آن می‌تواند به فهم بهتر و دست‌یابی به چارچوب مفهومی لازم برای تصمیم‌گیری‌های کارا و اثربخش بینجامد. با وجود اهمیت این موضوع، بررسی پیشینۀ پژوهش نشان داد که این پدیده در بافت ایران چندان از دیدگاه کنش‌گران اصلی آن یعنی مشتریان (سفارش‌دهندگان) و سایه‌نویس‌ها بررسی نشده است.روش: برای دست‌یابی به مفهوم بافتی و ساخت‌یافتۀ این پدیده، تجربه‌های این دو کنش‌گر (سفارش‌دهنده و سایه‌نویس) با رویکرد استقرایی و آمیزه‌ای از روش‌های قوم‌نگاری و نظریۀ داده‌بنیاد بررسی و الگویابی شدند.یافته‌ها: براساس یافته‌های این پژوهش پدیدۀ سایه‌نویسی در قالب هفت بُعد قابل تبیین است که عبارتند از: پدیده، دامنه، ویژگی سایه‌نویسان، کانال‌های آشنایی با سایه‌نویسی، اقتصاد پدیده سایه‌نویسی، ویژگی‌های مشتریان سایه‌نویسی، و نگرش به پدیدۀ سایه‌نویسی. نتایج این پژوهش، الگوی مفهومی درباره چیستی سایه‌نویسی در ایران ارائه می‌کند. این الگو بینشی عمیق و برآمده از واقعیت از پدیده‌ سایه‌نویسی در اختیار سیاست‌گذاران و پژوهشگران قرار می‌دهد که به کمک آن می‌توانند در زمینه کنترل و یا توقف سایه‌نویسی تصمیم‌ها و سیاست‌های شدنی اتخاذ نمایند.اصالت: این نخستین پژوهش با رویکرد کیفی است که به دنبال مفهوم‌سازی سایه‌نویسی به عنوان یکی از بدرفتاری‌های دانشگاهی است.