فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

مقدمه: برنج پس از گندم، مهم‌ترین غله در جهان است که بخش اعظمی از انرژی مورد نیاز جمعیت بشر را تأمین می‌کند و نقش مهمی در تغذیه جوامع انسانی دارد. بیشترین میزان تولید و مصرف برنج در دنیا مربوط به قاره آسیا است. برای مقابله با چالش‌های جمعیتی جهان و مقابله با اثرات تغییرات آب و هوایی، می‌توان تولید برنج را با ایجاد ارقام پرمحصول از طریق برنامه‌های به نژادی افزایش داد. اثرمتقابل ژنوتیپ و محیط در به‌نژادی محصولات و تولید آنها اجتناب ناپذیر است. در نظر گرفتن برهم‌کنش ژنوتیپ و محیط از طریق مدل‌های تجزیه و تحلیل پایداری می‌تواند مکان‌یابی دقیق ارقام در مناطق مختلف را تسهیل کند. لذا، این پژوهش به منظور ارزیابی پایداری عملکرد در شش لاین امیدبخش برنج و دو رقم شیرودی و هاشمی به عنوان شاهد اجرا شد.مواد و روش‌ها: شش ژنوتیپ امیدبخش برنج و دو رقم شیرودی و هاشمی به عنوان شاهد، در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی با سه تکرار در دو منطقه (رشت و چپرسر) از سال 1394 به مدت سه سال، کشت و ارزیابی شدند. تجزیه واریانس مرکب با فرض تصادفی بودن سال‌ها و ثابت بودن مکان‌ها و ژنوتیپ‌ها و مقایسه میانگین‌ها به روش توکی انجام شد. با معنی‌دارشدن اثرمتقابل ژنوتیپ × محیط برای صفات مورد بررسی، تجزیه پایداری به روش‌های لین و بینز، AMMI  و GGEبای‌پلات انجام شد.یافته‌ها: نتایج تجزیه مرکب نشان داد که اثرات ژنوتیپ‌، مکان، سال × مکان، ژنوتیپ × مکان و ژنوتیپ × سال × مکان معنی‌دار بود. نتایج تجزیه پایداری ژنوتیپ‌های برنج به روش لین و بینز نشان داد که ژنوتیپ‌های 19401 و 19403 دارای رتبه اول و دوم در پایداری عملکرد بودند. ارزیابی پارامترهای مدل AMMI نشان داد که ژنوتیپ‌های 19401، 19402، 19404 و 19403 به‌عنوان ژنوتیپ‌های پایدار با سازگاری عمومی بالا بودند. بر اساس آماره ASV و  عملکرد دانه، ژنوتیپ‌های 19401 و 19402 به عنوان پایدارترین ژنوتیپ‌ها انتخاب شدند. همچنین، نتایج حاصل از روش GGE بای‌‌پلات نشان داد که ژنوتیپ 19401 بیشترین پایداری را در بین ژنوتیپ‌های مورد بررسی داشت و از عملکرد دانه مناسبی برخوردار بود.نتیجه‌گیری: در کل نتایج حاصل از ارزیابی پایداری لاین‌های امیدبخش برنج با استفاده از روش‌های لین و بینز، AMMI و GGEبای‌پلات نشان داد که ژنوتیپ 19401، پایدارترین لاین امید بخش بود که با میانگین تولید 3/6 تن در هکتار شلتوک در دو مکان و سه سال و بدون اختلاف معنی‌دار با رقم شاهد اصلاح شده شیرودی از ارقام پرمحصول محسوب شد.