فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

مقدمه: تکثیر درون شیشه‌ای از مزایا و پتانسیل‌های زیادی برخوردار می‌باشد که از مهم‌ترین آنها، می‌توان به تکثیر گیاهان یکنواخت و عاری از پاتوژن در یک زمان کوتاه و در مقیاس بسیار وسیع اشاره کرد. انتخاب ریزنمونه در مرحله رشد مطلوب نقش اساسی در موفقیت آمیز بودن کشت بافت در شرایط درون شیشه‌ای بازی می‌کند. تکثیر مؤثر گیاهان با کشت بافت می‌تواند به کلون‌سازی ژنوتیپ‌های مطلوب کمک کند و در کوتاه مدت برای تکثیر تجاری ژنوتیپ‌ها استفاده شود. تولید کالوس از طریق کشت جنین بالغ امکان باززایی مؤثری را برای بسیاری از گیاهان در شرایط کشت بافت فراهم می‌کند. انتخاب بر اساس صفات زراعی می‌تواند به‌عنوان روشی مناسب برای پیش‌بینی نتایج کشت بافت که یک روش پر هزینه و زمان‌بر است مورد استفاده قرار گیرد. بنابراین پژوهش حاضر در راستای بررسی ارتباط صفات زراعی گندم دوروم با ویژگی‌های مرتبط با القا و رشد کالوس حاصل از جنین بالغ انجام گرفت.مواد و روش‌ها: به منظور ارزیابی صفات زراعی، 20 ژنوتیپ گندم دوروم شامل 19 لاین پیشرفته و رقم زردک در دو سال زراعی متوالی (1384-1385 و 1386-1385) در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی با سه تکرار کشت شدند. پاسخ به کشت جنین بالغ ژنوتیپ های مذکور در مرحله القاء کالوسدر قالب طرح کاملاً تصادفی با هفت تکرار انجام شد.یافته‌ها: جدول تجزیه واریانس نشان داد که بین ژنوتیپ‌های مورد مطالعه از نظر درصد القای کالوس و سرعت نسبی رشد کالوس اختلاف بسیار معنی‌دار بود. جدول تجزیه واریانس مرکب برای صفات زراعی اندازه‌گیری شده بر روی 20 ژنوتیپ گندم دوروم نشان داد که بین ژنوتیپ‌های مورد مطالعه از نظر صفات اندازه‌گیری شده اختلاف بسیار معنی‌دار وجود داشت. نتایج تجزیه علیت نشان داد که صفات طول پدانکل، تعداد دانه در سنبله و تعداد سنبله در بوته بیشترین اثر مستقیم و مثبت، ارتفاع و طول پدانکل به ارتفاع بیشترین اثر مستقیم منفی و طول سنبله کمترین اثر مستقیم را بر درصد القای کالوس داشتند. همچنین صفات طول پدانکل به ارتفاع و تراکم سنبله بیشترین اثر مستقیم مثبت و طول پدانکل و عملکرد دانه بیشترین اثر مستقیم و منفی و تعداد سنبله در بوته کمترین اثر مستقیم را بر روی سرعت نسبی رشد کالوس نشان دادند. بر اساس نتایج تجزیه کانونیک گیاهانی که تعداد دانه در سنبله بیشتری داشتند (ژنوتیپ‌های با کد 11، 12، 14 و 20) از درصد القاء کالوس و سرعت رشد نسبی کالوس بالاتری هم برخوردار هستند. با این وجود نتایج آزمون منتل حاکی از عدم  همبستگی معنی‌دار بین ماتریس‌های تشابه به‌دست آمده از داده‌های کشت بافتی و زراعی بود.نتیجه‌گیری: این نتایج می‌تواند بر کنترل ژنتیکی و امکان غربال مستقیم ارقام دارای صفات کشت بافتی مناسب از طریق این صفات زراعی که انتخاب آن‌ها ساده و سریع است، دلالت داشته باشد.