فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

مقدمه: گندم مهم‌ترین محصول غذایی جهان از نظر سطح زیر کشت، ارزش تجاری و تغذیه­ای است و در مقایسه با سایر محصولات کشاورزی، بیشترین نقش را در تأمین امنیت غذایی جهان دارد. خشکسالی یکی از عوامل مهم محیطی است که تولید گندم را در سراسر جهان تهدید ‌‌می‌‌کند. درواقع خشکسالی و تنش گرمایی دو عامل اصلی در کاهش بهره­وری گندم محسوب می­شوند. به همین دلیل شناسایی و معرفی ارقام جدید گندم سازگار به تغییرات اقلیمی نامطلوب اجتناب‏ناپذیر است.اعمال تنش خشکی در مراحل حساس رشد­ی گندم، همچون مرحله پر شدن دانه، از طریق کاهش وزن و تعداد دانه در سنبله، موجب افت شدید عملکرد گندم خواهد شد. در سال­های اخیر مطالعات زیادی در خصوص به دست آوردن ژنوتیپ‌های سازگار گندم در شرایط دیم از طریق واریته‌های بومی و خویشاوندان وحشی به عنوان منابع اصلی تحمل به خشکی انجام شده است، به طوری که نتایج حاصل از این تحقیقات زمینه بررسی دقیق‌تر برخی از گونه‌های موجود در ژرم پلاسم گندم را فراهم کرده‌اند.مواد و روش‌ها: در این تحقیق، 19 ژنوتیپ گندم به منظور شناسایی ژنوتیپ‌های متحمل به تنش خشکی مورد بررسی قرار گرفتند. این آزمایش  بر پایه طرح بلوک‌های کامل تصادفی و با سه تکرار در دو شرایط تنش خشکی و بدون تنش اجرا شد. برای بررسی ژنوتیپ­های مورد مطالعه از نظر حساسیت و مقاومت به تنش خشکی از 19 شاخص‌ استفاده گردید. به دلیل تفاوت در نتایج شاخص‌ها برای دقت بیشتر از رتبه‌بندی RS که بر مبنای میانگین و انحراف معیار رتبه‌ها است، استفاده گردید. در نهایت توسط این رتبه‌بندی ژنوتیپ‌های برتر شناسایی شدند.یافته‌ها: با در نظر گرفتن تمام شاخص‌ها، ژنوتیپ‌های شماره 11، 4 و 5 به ترتیب دارای بهترین رتبه بودند و می­توان آن­ها را به عنوان ژنوتیپ‌های متحمل به تنش خشکی معرفی نمود. نتایج حاصل از تجزیه به مؤلفه­های اصلی برای شاخص‌های مقاومت به خشکی، نشان داد که مؤلفه اول و دوم به ترتیب  78/66 50/32 درصد از واریانس کل را توجیه نمودند. با توجه به شاخص­های محاسبه شده و بر اساس نتایج حاصل از تجزیه خوشه­ای، ژنوتیپ­ها به 4 گروه مجزا قرار گرفتند، به این ترتیب که، ژنوتیپ­های 11، 4 و 5 که بر اساس RS به عنوان برترین ژنوتیپ‌ها،در یک گروه قرار گرفتند. به طور کلی و بر اساس نتایج تجزیه کلاستر، ژنوتیپ­ها به چهار گروه مقاوم، نیمه مقاوم، نیمه حساس و حساس متمایز شدند.نتیجه‌گیری: نتایج نشان داد که ژنوتیپ‌های شماره 4، 5، 11، و 14 بالاترین مقادیر شاخص‌هایYS، HAM، و YI را در شرایط تنش خشکی به خود اختصاص دادند. در مقابل، ژنوتیپ‌های 1، 6، 7، و 10 دارای کمترین مقادیر YS و YI بودند. همچنین، می­توان با توجه به این نتایج می توان اذعان داشت که، عملکرد دانه در شرایط تنش خشکی نرمال معیار مناسبی برای ارزیابی مقاومت به خشکی محسوب می­شود.