اقتصاد کلان ایران و تحریم ها: رویکردی مبتنی بر پویاییشناسی سیستمها
نویسندگان
1 بوشهر، شهر برازجان، روستای درودگاه، منزل غلامرضا بخشی
2 استاد دانشگاه
3 دانشگاه عالی دفاع ملی
doi
10.48308/jem.2026.242629.2029چکیده
مدلسازی مبتنی بر پویاییشناسی اقتصاد چهار بخشی، رویکردی قدرتمند برای تحلیل ساختار و رفتار بلندمدت اقتصاد کلان است که با شناسایی روابط بازخوردی میان متغیرها، امکان شبیهسازی سناریوهای گوناگون را فراهم میکند. مسئله این تحقیق، ایجاد زمینهای تحلیلی و بازخوردی در اقتصاد ایران مبتنی بر چهار بخش خانوارها، بنگاهها، دولت و بخش خارجی (تحریمها و سایر متغیرها) است. این پژوهش با بکارگیری مدل مبتنی بر پویاییشناسی سیستمها برای سال-های 1357 تا 1408 (1357 تا 1403 شبیهسازی مبتنی بر دادههای واقعی موجود انجام شده است و 1404 تا 1408 سالهای پیشبینی است) در فضای نرمافزار ونسیم، هر یک از بخشهای چهارگانه و همچنین ارتباطات بین آنها را در یک مدل مورد تجزیه و تحلیل قرار میدهد. نتایج شبیهسازی مدل حاکی از آن است که سیاستهای بدون بینشی عمیق از کارکرد اقتصاد کلان ایران در نهایت محکوم به شکست و خودتحریمی است. با توجه به حلقه بازخوردهای ارائه شده در بخشهای چهارگانه اقتصاد که تقاضای کل اقتصاد را نمایندگی میکند، انواع گونههای تحریم به دنبال ایجاد نوعی درد چند لایه، هدایت سیستم اقتصادی در جهت ادامه رکود تورمی و تغییر رفتار کشور مورد هدف برای نزول جایگاه تا حد مستعمره شدن است. درد چند لایه همچون فشاری چند لایه است که شامل گرانی کالاها، محدود کردن درآمد ارزی، افزایش نرخ بیکاری و ایجاد فضایی مخرب برای سرمایهگذاری است. با توجه به سناریوهای محتمل شدت یافتن تحریمها، لازم است سیاست مقابلهای انسجام و هدفمند کردن سیاستها، تنوع بخشی اقتصادی و تقویت بنیه تولیدی، و گسترش تعاملات جایگزین بهطور همزمان مورد توجه قرار گیرد.