فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

مقدمه: با توجه به رشد روز افزون جمعیت در دنیا، در ایران نیز همانند سایر کشورها افزایش عملکرد و بهبود صفات و ویژگی‌های ارقام بومی و اصلاح شده از مهم‌ترین برنامه‌های تحقیقاتی برنج محسوب می‌شود. از این رو انجام تلاقی بین ارقام بومی و اصلاح‌شده در راستای دست‌یابی به این هدف همواره در صدر فعالیت‌های به‌نژادگران می‌باشد. این مطالعه با هدف ارزیابی عملکرد رگه­های درون­زاد نوترکیب اصلاحی مختلفی که حاصل تلاقی برگشتی در سال­های گذشته می­باشد، انجام شد.مواد و روش‌ها: تحقیق حاضر به منظور ارزیابی 36 ژنوتیپ حاصل از تلاقی مستقیم و برگشتی ارقام بومی و اصلاح‌شده و چهار رقم شاهد منتخب (آنام، هاشمی، دم‌سیاه و حسن‌سرائی) در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی با سه تکرار در مزرعه تحقیقاتی موسسه تحقیقات برنج کشور در سال زراعی 1401 به انجام رسید. در این تحقیق صفات موفولوژیکی، فنولوژیکی و همچنین صفات مرتبط با عملکرد مورد ارزیابی قرار گرفت. پس از ثبت داده­ها، تجزیه واریانس، مقایسه میانگین و تجزیه خوشه­ای پس از اطمینان از برقراری مفروضات تجزیه واریانس انجام شد.یافته‌ها: نتایج تجزیه واریانس نشان داد که بین ژنوتیپ­ها از لحاظ همه صفات مورد مطالعه به استثنای تعداد خوشه‌چه در خوشه در سطح احتمال یک درصد اختلاف معنی‌دار وجود دارد. این تفاوت­ها دلالت بر وجود تنوع ژنتیکی قابل توجه در مجموعه مورد مطالعه است که لازمه انجام گزینش در یک مجموعه است. بر اساس نتایج مقایسه میانگین ژنوتیپ BC3F4-38-13-1 (رگه 36) با میانگین 6689 کیلوگرم در هکتار در مقایسه با ارقام شاهد بومی، دارای برتری قابل توجهی از نظر عملکرد بود. همچنین از نظر پاکوتاهی و زودرسی که جز صفات مطلوب از دیدگاه به­نژادی هستند، کوتاه ترین ارتفاع بوته با میانگین 46/84 سانتی‌متر مربوط به ژنوتیپ BC3F4-15-11-4  (رگه 23) بود و ژنوتیپ‌های BC2F4-37-2-3 (رگه 30) وBC2F4-37-3-1 (رگه 31) با میانگین 102 و 101 روز، در مقایسه با رقم شاهد بومی، مانند دم­سیاه که دارای طولانی­ترین دوره رسیدگی (130 روز) بود، به طور معنی­داری زودرس‌تر بودند. بر اساس نتایج تجزیه خوشه­ای گروه سوم با تعداد 19 رگه، از نظر صفات مهم مثل تعداد دانه پر، طول خوشه، تعداد دانه کل، درصد باروری خوشه، و عملکرد دانه دارای میانگین­های بالاتر بودند و در مقابل کمترین تعداد دانه پوک را به خود اختصاص دادند. میانگین عملکرد این گروه 81/13 درصد بالاتر از میانگین کل محاسبه شد و 04/20 درصد میانگین تعداد دانه پوک کمتر داشتند. با توجه به برتری­های نسبی این گروه از لحاظ عملکرد و اجزای عملکرد، می­توان برترین ژنوتیپ­های این گروه را در آزمایش‌های معرفی رقم به‌عنوان رقم‌های کاندید جدید پرمحصول مورد بررسی قرار داد.نتیجه‌گیری: بر اساس نتایج، عملکرد تعدادی از رگه­های درونزاد نوترکیب‌های اصلاحی در مقایسه با ارقام شاهد به‌طور قابل توجهی بالاتر بود. پاکوتاهی رگه­ها و طول دوره رشد کوتاه، از دیگر مزایای این ژنوتیپ‌ها بود، که می‌توان آن‌ها را در آزمایش‌های معرفی رقم به‌عنوان رقم‌های کاندید جدید مورد بررسی قرار داد.