فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

مقدمه: ذرت یکی از مهم­ترین محصولات کشاورزی در جهان است. این ماده منبع اصلی غذایی برای انسان­ها و حیوانات است. ذرت زودرس برای کشت در مناطقی با فصل رشد کوتاه مناسب است. هیبریدهای ذرت که از تلاقی دو یا چند لاین خالص ایجاد می­شوند، عملکرد بالاتری نسبت به ذرت­های خالص دارند. بهبود عملکرد ذرت از طریق اصلاح ژنتیکی، یکی از راه­های اصلی افزایش تولید این محصول است. پژوهش حاضر با هدف ارزیابی ارقام مختلف ذرت از گروه زودرس جهت شناسایی برترین هیبرید بر اساس صفات فنولوژیکی و زراعی طی دو سال زراعی در منطقه مغان اجرا گردید.مواد و روش‌ها: در این پژوهش، نه هیبرید ذرت شامل H1 (KE 79017/5111× K1264/5-1)، H2 (KE72012/12× B73)، H3 (KE76009/311× B73)، H4 (KE77003/3× B73)، H5 (KE79015/6222× B73)، H6 (OH43/1-42× B73)، H7 (K1263/17× S61)، H8 (KE72012/12× K1263/1) و H9 (KE76009/311× K1264/5-1) در قالب طرح پایه بلوک­های کامل تصادفی در سه تکرار طی دو سال زراعی 1401 و 1402 در ایستگاه تحقیقات کشاورزی مغان مورد مطالعه قرار گرفت. در این پژوهش، صفات فنولوژیکی، مورفولوژیکی، عملکرد و اجزای عملکرد دانه با استفاده از روش­های آماری چند متغیره جهت شناسایی برترین هیبرید­ها از گروه زودرس مورد بررسی قرار گرفتند.یافته‌ها: نتایج نشان داد که اختلاف معنی­دار بین هیبریدها از نظر صفات روز از سبز شدن تا ظهور کاکل، روز تا رسیدن فیزیولوژیکی، ارتفاع بلال، تعداد دانه در ردیف بلال، تعداد ردیف دانه در بلال، قطر بلال، قطر چوب بلال، وزن صد دانه، عملکرد بلال و عملکرد دانه وجود داشت. مقایسه میانگین برهمکنش سال در هیبرید ذرت نشان داد که هیبرید H6 (OH43/1-42× B73)، برترین هیبرید از لحاظ ارتفاع بوته، ارتفاع بلال، عمق دانه، قطر بلال و قطر چوب بلال در هر دو سال زراعی  بود. بر اساس صفات فنولوژیکی، هیبریدهای H7 (K1263/17× S61) و H2 (KE72012/12× B73) با عملکرد بلال 78/9 تن در هکتار و عملکرد دانه 71/8 تن در هکتار برترین هیبریدها در بین هیبریدهای مورد ارزیابی از گروه زودرس بودند. همبستگی بین صفات فنولوژیکی و زراعی با عملکرد دانه نشان داد که عملکرد دانه ارتباط مثبت و معنی­دار با عملکرد بلال و قطر بلال دارد. تجزیه خوشه­ای، 9 هیبرید ذرت را بر اساس صفات فنولوژیکی و زراعی در دو گروه متفاوت تقسیم­بندی کرد، به­طوریکه هیبریدهای H1 (KE 79017/5111× K1264/5-1)، H2 (KE72012/12× B73)، H6 (OH43/1-42× B73) و H7 (K1263/17× S61) با عملکرد بالا در یک گروه قرار گرفتند. تجزیه به مؤلفه­های اصلی صفات فنولوژیکی، موفولوژیکی، عملکرد و اجزای عملکرد دانه نشان داد که هیبرید H2 (KE72012/12× B73) با بالاترین عملکرد دانه ،جزء پایدارترین و برترین هیبریدها در مطالعه حاضر شناسایی شد.نتیجه‌گیری: هیبریدهای ذرت از گروه زودرس در پژوهش حاضر از تنوع ژنتیکی بالایی برخوردار بودند به­طوریکه افراد دارای والد پدری مشترک با خصوصیات زراعی یکسان در یک گروه قرار گرفتند. که نشان از هدفمند بودن تلاقی­های ذرت مورد ارزیابی با تکیه بر افزایش عملکرد دانه انجام گرفته است. بر اساس نتایج حاصل، هیبریدH2 (KE72012/12× B73) جزء بهترین هیبریدها با عملکرد و قابلیت ترکیب­پذیری بالا برای منطقه مغان معرفی شد.