فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

مقدمه: تنش خشکی یکی از مهم‌ترین عوامل محدودکننده رشد و تولید گیاهان زراعی در اکثر نقاط جهان و ایران شناخته می‌شود و به‌عنوان یک تنش چند بعدی گیاهان را در سطوح مختلف تحت تأثیر قرار می‌دهد. تنش خشکی از دیدگاه فیزیولوژیک باعث تغییرات متعددی در محتوی آب نسبی برگ و رنگدانه‌های فتوسنتزی گیاهان می‌شود، که به‌نوبه خود باعث کاهش کارآیی فتوسنتز و کاهش قابل‌توجه پارامترهای رشد گیاه و در نهایت عملکرد می‌شود. در ایران، معمولاً در مرحله پرشدن دانه گندم تنش خشکی رخ می‌دهد و باتوجه به محدودیت آبیاری، انجام آبیاری تکمیلی می‌تواند نقش مهمی در مقابله با تنش خشکی داشته باشد. گندم دوروم (Triticum durum, Desf) به عنوان یک محصول غذایی با اهمیت به علت خصوصیات گلوتن سنگین و خمیر غیر چسبنده برای تهیه‌ی محصولات پاستا از جمله ماکارونی و اسپاگتی ایده‌ال می‌باشد.مواد و روش‌ها: به منظور بررسی خصوصیات فیزیولوژیک, عملکرد و اجزای عملکرد ارقام گندم دوروم تحت شرایط دبم و آبیاری تکمیلی تعداد 10 ژنوتیپ گندم دوروم، در قالب طرح کرت‌های خرد شده با پایه بلوک‌های کامل تصادفی به‌صورت دیم و آبیاری تکمیلی با 3 تکرار در طی سال‌های زراعی 1397-1396 و 1398-1397، در شهرستان کوهدشت استان لرستان ارزیابی شد. صفات عملکرد و اجزای عملکرد (وزن هزار دانه، تعداد دانه در سنبله، تعداد سنبله در بوته) و همچنین خصوصیات بیوشیمیایی و فیزیولوژیک رنگدانه‌های فتوسنتزی، شاخص سبزینگی، آب نسبی برگ، پروتئین برگ و کارایی مصرف نور مورد بررسی قرار گرفت.یافته‌ها: نتایج تجزیه واریانس تنوع معنی‌دار در بین ارقام مورد بررسی، شرایط رطوبتی و همچنین برهمکنش رقم× شرایط روطوبتی برای بیشتر صفات نشان داد و تنها اثر متقابل رقم× شرایط روطوبتی دو صفت کلروفیل b و پروتئین برگ معنی‌دار نشد. اثر سال و اثرات متقابل سال با دیگر فاکتورها برای اکثر صفات معنی‌دار نبود. انجام آبیاری تکمیلی نسبت به شرایط دیم سبب شد که تمام صفات به استثناء شاخص سبزینگی و میزان پروتئین روند افزایشی بصورت معنی‌دار داشته باشند. مقایسه میانگین اثر متقابل رقم×محیط رطوبتی با روش دانکن در سطح 5 درصد نشان داد که ژنوتیپ‌ها در دو شرایط رطوبتی به‎طور متفاوتی برای صفات واکنش داشتند و ژنوتیپ‌های Omrabi3، هانا، آریا و ساجی در شرایط دیم از نظر صفات زراعی و فیزیولوژیک برتر از دیگر ژنوتیپ‌ها بودند و با انجام آبیاری تکمیلی این 4 ژنوتیپ برتری خود را حفظ کردند و دو ژنوتیپ شبرنگ و بهرنگ به این گروه اضافه شد.نتیجه‌گیری: در مجموع می‌توان بیان داشت که در دو سال مطالعه شده نتایج تقریبا یکسان بود. آبیاری تکمیلی نسبت به شرایط دیم سبب شد که خصوصیات زراعی و فیزیولوزیک ارقام بهبود یابد و در بین ژنوتیپ‌ها، تنوع بالایی برای تمام صفات مورد بررسی وجود داشت و این تنوع در دو شرایط رطوبتی متفاوت بود. با در نظر گرفتن میانگین عملکرد دوساله Omrabi3، ساجی، آریا و هانا برای شرایط دیم و Omrabi3، هانا و بهرنگ برای شرایط آبیاری تکمیلی منطقه مورد بررسی قابل توصیه است.