فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

مقدمه: در میان عناصر غذایی پرمصرف برای گیاه، پتاسیم دارای نقش اساسی و مهمی مانند تنظیم اسمزی، حفظ فشار تورژسانس، عملکرد روزنه‌ای، فعالیت آنزیم‌ها، سنتز پروتئین‌ها، متابولیسم اکسیدانت‌ها، فتوسنتز و مقاومت به تنش‌های محیطی (رطوبتی و گرمایی) در اواخر دوره رشد گندم دیم می‌باشد. اگرچه حدود 80 درصد پتاسیم مورد نیاز گیاه از طریق انتشار در محلول خاک تأمین می‌شود، اما با توجه به اینکه انتشار یون‌های پتاسیم در خاک خشک 100 مرتبه نسبت به خاک مرطوب کاهش می‌یابد، بنابراین با محدودیت آب و شرایط تنش رطوبتی، جذب این عنصر توسط گیاه به شدت کاهش می‌یابد. از این‏رو، برای رفع محدودیت‌های جذب این عنصر از طریق ریشه در شرایط تنش رطوبتی و گرمای آخر فصل، آزمایش حاضر با هدف محلول‌پاشی ترکیبات پتاسیمی روی گندم دیم در مراحل مختلف نمو اجرا شد.مواد و روش‌ها: آزمایش روی گندم دیم (رقم ریژاو) به صورت اسپلیت پلات در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی با سه تکرار در معاونت مؤسسه تحقیقات کشاورزی دیم سرارود کرمانشاه در سال زراعی 1401-1400 اجرا شد. عامل مرحله نموی محلول‌پاشی شامل آبستنی (چکمه‌ای شدن) و شروع گلدهی در کرت‌های اصلی و تیمار محلول‌پاشی با چهار سطح شامل شاهد (بدون محلول­پاشی)، محلول­پاشی سولفات پتاسیم با غلظت یک درصد، فسفات دی‌هیدروژن‌پتاسیم (KH2PO4) با غلظت یک درصد و سولفات پتاسیم با غلظت یک درصد + اوره یک درصد در کرت‌های فرعی بودند. حجم محلول‌پاشی برای هر تیمار آزمایشی در کرت فرعی با مساحت 100 مترمربع برای 500 لیتر در هکتار محاسبه و پس از افزودن سورفکتانت در هوای خنک و آرام (سرعت باد کمتر از هشت کیلومتر بر ساعت) قبل از ساعت نه صبح انجام گرفت.یافته‌ها: اثر اصلی زمان محلول‌پاشی روی عملکرد بیولوژیک، عملکرد دانه، اجزای عملکرد، عملکرد کاه، درصد پروتئین و پتاسیم دانه گندم ریژاو معنی‌دار نبود، اما اثر محلول‌پاشی بر عملکرد بیولوژیک، عملکرد دانه، وزن هزار دانه، تعداد دانه در سنبله و درصد پروتئین دانه معنی‌دار شد. در این شرایط، بیشترین عملکرد بیولوژیک و دانه به‌ترتیب با مقادیر 4495 و 1604 کیلوگرم در هکتار از محلول‌پاشی سولفات پتاسیم یک درصد به دست آمد که با وجود اختلاف 365 و 248 کیلوگرم در هکتار، تفاوت معنی‌داری با عملکرد بیولوژیک و دانه تیمار محلول‌پاشی پتاسیم‌دی‌هیدروژن فسفات نداشتند. کمترین عملکرد بیولوژیک و دانه نیز به‌ترتیب با مقادیر 3588 و 1175 کیلوگرم در هکتار، مربوط به تیمار شاهد بود. محلول‌پاشی ترکیبات مختلف پتاسیمی توانست وزن هزاردانه و تعداد دانه در سنبله را به ترتیب 5/4 گرم و 6 عدد افزایش دهد. بیشترین وزن هزار دانه با 40 گرم در تیمار محلول‌پاشی سولفات پتاسیم + اوره و بیشترین تعداد دانه در سنبله با 5/32 عدد در تیمار محلول‌پاشی سولفات پتاسیم دیده شد که با محلول‌پاشی سولفات پتاسیم + اوره تفاوت معنی‌داری نشان نداد. اثر متقابل زمان محلول‌پاشی در تیمارهای مختلف محلول‌پاشی نیز فقط بر درصد پتاسیم دانه معنی‌دار بود. بیشترین افزایش درصد پروتئین دانه با 8/4 واحد مربوط به تیمار سولفات پتاسیم بود که با دو تیمار دیگر سولفات پتاسیم + اوره و پتاسیم دی‌هیدروژن‌فسفات تفاوت معنی‌داری نداشت.نتیجه‌گیری: در مجموع اعمال تیمارهای محلول‌پاشی ترکیبات پتاسیمی باعث افزایش 211 کیلوگرم در هکتار عملکرد دانه شد که از لحاظ افزایش عملکرد و درصد پروتئین دانه در میان تیمارهای مورد آزمایش، محلول‌پاشی سولفات پتاسیم قابل توصیه می باشد.