مواجهه یهودیانِ ایران با مسلمانان در عصر فتوحات

نویسندگان

1 کارشناسی ارشد تاریخ ایران اسلامی، دانشگاه بین‏‌المللی امام خمینی (ره)، قزوین، ایران

2 دانشیار، گروه تاریخ، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران

3 دانشیار، گروه تاریخ، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه بین المللی امام خمینی (ره)، قزوین، ایران

doi
10.30465/hcs.2025.50951.3012
چکیده

یهودیان در طول تاریخ یکی از اقلیت‏های مذهبی پراکنده در ایران، بودند. پیشینۀ حضور یهودیان در ایران به دوره اسارت بابلی، هخامنشیان و مادها می‏رسد. یهودیان در این تاریخ طولانی، همواره متأثر از شرایط زندگی در ایران و همچنین به رغم شمار اندک، در حیات اجتماعی، اقتصادی و دینی مردم ایران تاثیرگذار بوده‏اند. در این میان یکی از نقاط عطف در تاریخ یهودیانِ ایران، عصر فتوحات و حاکمیت اعراب مسلمان است. با این وصف در این پژوهش تلاش می‏گردد نوع مواجهه یهودیانِ ایران با مسلمانانِ فاتح و نیز حیات اجتماعی ـ اقتصادی آنان در عصر فتوحات مورد بررسی قرار ‏گیرد. بر اساس یافته‏های پژوهش به رغم بدبینی‏هایِ موجود میان اعراب مسلمان و یهودیان، برخورد خشونت‏باری میان این دو گروه صورت نگرفت و یهودیان در این زمان در مناطق مختلف با توجه به شرایط و موقعیت مکانی، ترکیبی از سازش و انزوا را برگزیدند. یهودیان به عنوان اهل کتاب، در بیشتر مواقع در این دوره در میان مسلمانان زندگی همراه با آسایشی داشتند و گرچه از نظر اجتماعی و دینی محدودیت‏هایی داشتند، اما از نظر اقتصادی فضای بسیار مساعدتری نسبت به دوره باستان برای آنان فراهم شد. به نحوی که آنها در این زمان، یک دوره «انقلاب تجاری» را تجربه نمودند.کلیدواژه‏‌ها: یهودیان، عصر فتوحات، ایران،  اهل‏ کتاب، تجارت