فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

استفاده از کشت بافت‌های گیاهی از جمله کشت جنین یکی از راه‌های افزایش تنوع ژنتیکی برای تحمل تنش‌های محیطی از جمله تحمل شوری در گیاهان می‌باشد. در این بررسی واکنش ۲۰ ژنوتیپ گندم دوروم متنوع شامل لاین‌های اصلاحی، اکسشن‌های بومی و دو رقم شاهد زردک و ساجی به القاء تشکیل کالوس و باززایی گیاه از طریق کشت جنین بالغ و مقایسه پاسخ کالوس به شرایط تنش شوری مورد ارزیابی قرار گرفتند. واکنش به شوری کالوس‌های حاصل از جنین‌های بالغ در محیط کشت موراشیک و اسکوگ حاوی مقادیر متفاوت کلرور سدیم (صفر، 4، 8، 12، 16 و 20 دسی زیمنس بر متر) به صورت آزمایش فاکتوریل 6 ×20 در قالب طرح کاملاً تصادفی با سه تکرار بررسی شد. در مرحله القاء کالوس از جنین بالغ درصد القاء کالوس، سرعت رشد کالوس (میلیمتر قطر در روز)، رشد نسبی کالوس (بر اساس وزن تر)، سرعت رشد نسبی کالوس (بر اساس وزن تر) و در شرایط تنش صفات سرعت رشد کالوس (میلیمتر قطر در روز)، رشد نسبی کالوس (بر اساس وزن تر)، درصد کلروز کالوس و سرعت رشد نسبی کالوس (بر اساس وزن تر) مورد مطالعه قرار گرفتند نتایج تجزیه ضرایب همبستگی صفات مورد بررسی در شرایط القا کالوس نشان داد که صفت درصد القاء کالوس با سرعت رشد کالوس همبستگی مثبت و معنی‌دار در سطح احتمال 1% دارد. همچنین بین صفت رشد نسبی کالوس با صفت سرعت رشد نسبی کالوس همبستگی مثبت و معنی‌داری در سطح احتمال 5% مشاهده شد. در شرایط تنش شوری صفت رشد نسبی کالوس با صفات سرعت رشد نسبی کالوس همبستگی مثبت و معنی‌دار و با درصد کلروز کالوس همبستگی منفی و معنی‌داری در سطح احتمال 1% نشان داد. نتایج تجزیه خوشه‌ای بر اساس صفات اندازه‌گیری شده تحت تنش نشان داد که ژنوتیپ های 65-12-3-3 و 75-5-3-5 به همراه رقم بومی زردک در یک گروه تحت عنوان گروه ژنوتیپ های متحمل به شوری قرار گرفتند. بر اساس نتایج حاصل، رقم زردک و اکسشن‌‌های 65-12-3-3 و 75-5-3-5 بدلیل داشتن سرعت رشد نسبی و رشد نسبی کالوس بالا و داشتن درصد کلروزه پایین در محیط شوری به عنوان ژنوتیپ‌های متحمل به شوری تحت شرایط درون شیشه‌ای شناسایی شدند. ژنوتیپ 25-25-1-5 دارای بیشترین واکنش به کشت جنین بالغ بود. نتایج بیانگر تنوع قابل‌توجهی برای توانایی القای کالوس در مواد ژنتیکی تحت شرایط تنش شوری بود که می‌تواند در برنامه اصلاحی گندم دوروم مورد استفاده قرار گیرد. روش غربالگری آزمایشگاهی برای تحمل به تنش شوری ژنوتیپ‌های گیاهی می‌تواند مسیر مناسبی برای توسعه لاین‌های متحمل به شوری در گندم دوروم فراهم نماید.