پیشنهادی جدید برای تعیین هویت نقش نویافته مردِ سوار در حاجی‌آباد مرودشت

نویسندگان

1 دانشیار، گروه تاریخ و ایرانشناسی، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران

2 دانشجوی دکتری تاریخ ایران باستان، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران

3 کارشناسی ارشد باستان‌شناسی، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران

doi
10.30465/hcs.2025.51091.3014
چکیده

برای نخستین‏بار در همایش باستان‏شناسان جوان در سال 1398ش. نقش نویافتة مرد سوار بر اسب معرفی شد. با وجود اهمیت این نگاره‏کندِ نویافته، به جز برخی اظهارنظرهای پراکنده و مبهم، یابندگان این اثر تاکنون تحلیلی درخور ارائه نداده‏اند، جز این‏که آن ‏را به یکی از شاهانِ‏محلی پارس- کدام شاه؟- در دورة سلوکی و اشکانی نسبت داده‏اند. در پژوهش پیشِ‏رو، تلاش داریم تا به روش توصیفی-تحلیلی و بررسی مقایسه‏ای به جستجوی هویت نقشِ مرد سوار بپردازیم. در این بین چند پرسش مهم مطرح می‏شود. دلیل نقر این نقش در کنار دخمه‏ها و شکارگاه چه بوده است؟ آیا این نقش با هدف خاصی در این مکان حجاری شده است؟ هویت واقعی این سوار چیست؟فرضیۀ ما بر این موضوع استوار است که این نقش متعلق به ایزد میثره است. از آن‏جا که محوطة حاجی‏آباد از دیرباز شکارگاه و گورستان بوده، می‏توان آن را با اعتقادات مردمان شهر استخر با این ایزد کهن آریایی که اتفاقاً بخشی از خویشکاری او با شکار و مرگ مرتبط بوده، در ارتباط دانست و هر دو احتمال را برای نقر این اثر در چنین محوطه‏ای در نظر گرفت. همچنین دو بازة زمانی پیشنهادی ما برای دو احتمال یکی در دورة گروه سوم از شاهان محلی پارس(حدود 50 پ.م تا 100م.) و دیگری مربوط به اواخر دورة ساسانی و اوایل دوران اسلامی یعنی میان سال‏های 550 تا 700م. است. اهمیت انجام این پژوهش می‏تواند در ارائۀ تصویری از ایزد میثره برای شناخت بیشتر شمایل‏نگاری و شمایل‏شناسی وی و همچنین خویشکاری این ایزد بزرگ و قدرتمند در نگاره‏هایی که از او به دست آمده، به پژوهشگران یاری رساند.کلیدواژه‌‏ها: حاجی‏‌آباد، مرودشت، دره بره، نقش نویافته، شکارگاه، میثره