بررسی نشانه- معناشناختی گاو در سه ساحت اسطورهای، فرهنگی و اجتماعی در سه اثر داستانی کلاسیک و معاصر (کلیله و دمنه، اسرار گنج درّۀ جنی و عزاداران بیل)
نویسندگان
doi
10.22034/perlit.2025.67679.3806چکیده
زبان مادۀ خام یکطرفه نیست، بلکه در مفهومی دیالوگی و اجتماعی معنا می شود. حتی زمانی که فرد تک گویی های درونی با خود دارد، باز هم مشخصۀ گفت وگو و رابطۀ دوطرفه آشکار است. زبان از آن روی که قائمبهذات نیست، سویهای کاملاً اجتماعی پیدا می کند و در چرخۀ تکرار گفته های پیشین و پسین قرار میگیرد. هم از این روست که ادبیات در جایگاه متعالی ترین وجه هنری زبان، در چنین مسیری گام برمیدارد. آثار ادبی نیز وجه مکالمه ای و سرشتی بینامتنی با آثار پیش و پس از خود دارند. هیچ اثر ادبیای نیست که صرفاً نوشتۀ یک ذهن اصیل باشد، بلکه هر اثر ادبی در فرایند نوشته شدن، خودآگاه یا ناخودآگاه از آبشخور نوشته ها و متون ادبی پیشین، نوشیده و آنگاه روی به تجلی و ظهور نهادهاست. این جستار به بررسی توصیفی–تحلیلی منطق مکالمه و سرشت بینامتنی دو اثر معاصر، عزاداران بیل (داستان گاو)، و اسرار گنج درّۀ جنی ، با متن ادبی کلاسیک کلیله و دمنه می پردازد. پژوهش حاضر درپی آن است تا دریابد چگونه دو اثر همعصر مدرن، با زاویه دیدهای متفاوت، در بستر همان متنی قرار می گیرند که یک اثر ادبی کلاسیک قرار گرفتهاست. گفتنی است کلیدواژۀ مهم بینامتنی در این بررسی، «گاو» و مفهوم کشته شدن اوست. پس از بررسی دریافتیم که بنا به همکُنشی هایی که متون گذشته در متون آینده دارند، اسطورۀ گاو و قربانی شدن آن، چه در متن کلاسیکِ کلیله و دمنه و چه در دو اثر معاصر عزاداران بیل و اسرار گنج درّۀ جنی ، برای بیان مفاهیم اجتماعی، فرهنگی و مناسبات قدرت و پایگاه های مختلف اجتماعی بهکار رفتهاست. معنی مشترک در هر سه اثر، مرگ گاو، از دست رفتن چیزی با ارزش، همارز هویّت و پایگاه اجتماعی است.