فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

«استقلال» در عصر قاجار با توجه به مواجهه با دو پدیدۀ «استعمار» و «مدرنیته» از مسائل بنیادین زیست سیاسی و چالش‏های فکری جامعۀ ایران بدل می‏شود. از این رو، علمای شیعی برای دفاع از استقلال ایران به طرح نظام اندیشه‏ای خاصی می‏پردازند که ریشه در قواعد اسلام داشته و متاثر از سه اصل «دارالاسلام و دارالکفر»، «قاعدۀ نفی سبیل» و اصل «حفظ بیضه اسلام» بوده است. مسالۀ مقالۀ حاضر «استقلال» از منظر رویکرد نوگرایی دینی در عصر قاجار با تاکید بر آراء و کنش آخوند خراسانی است. بررسی رویدادهای تاریخی که موجب مسئله‏مند شدن موضوع استقلال در اندیشه او گردید و نیز چگونگی فهم او از این مفهوم و‏ نظام اندیشه‏ای و دستورالعمل‏های او برای تحقق استقلال با توجه به مقتضیات دوران  پر تلاطم پیش و پسا مشروطه، پرسش پژوهش حاضر است. پژوهش با شیوۀ تبیین تاریخی این فرضیه را مطرح می‏کند که آخوند خراسانی در خصوص مبانی دینی استقلال، اصل «حفظ بیضه اسلام» را با نگاهی جامع‏تر از سایر فقها نظر کرده و در سیر اندیشه خود به ابعاد سیاسی، اقتصادی و فرهنگی استقلال توجه مبسوطی دارد. او با سه رویکرد الهام بخشی ، حمایت و هدایت و دخالت مستقیم و عملگرایانه نسبت به بسط موضوع استقلال در عصر خود کنش سیاسی و اجتماعی دارد. سایر یافته‏ها صورت‏بندی از رویکرد دینی نوگرایانه به مفهوم «استقلال» از منظر آخوند خراسانی به عنوان یکی از علمای شاخص و پیش روی نوگرا در عصر قاجاری را نشان دهد که توجه ویژه وی به استقلال «اقتصادی» او را شهید راه استقلال می‏توان نامید. کلیدواژه‏‌ها: استقلال، آخوند خراسانی، مشروطه، استقلال اقتصادی، نوگرایی دینی