فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

رمان تسلیم اثر میشل اوئلبک، نویسنده فرانسوی است که چاپ آن در سال ۲۰۱۵ با جنجال و هیاهوی رسانه‌ای فراوانی همراه بوده است. اوئلبک در این کتاب به نقد مسئله حضور مسلمانان در فرانسه می‌پردازد و افزایش نفوذ اسلام در نهادهای اجتماعی را از دیدگاه خود به‌عنوان یک معضل جدی،‌ اما در قالب یک قصّه خیالی بررسی می‌کند. در این مقاله برآنیم تا با استفاده از شیوه نقد جامعه‌شناختی، به تحلیل تصویر اسلام و مسلمانان در این رمان بپردازیم. بدین منظور، با استفاده از ابزارها و مفاهیمی که کلود دوشه تعریف کرده به این پرسش‌ها پاسخ می‌دهیم: جامعه متن در این رمان با ارجاع به کدام واقعیت‌های اجتماعی و شخصیت‌های حقیقی تشکیل شده است؟ و اساساً ارتباط میان جامعه متن و جامعه مرجع چیست؟ گفتمان‌های اجتماعی این رمان حول محور چه مضامینی شکل گرفته است؟ و برآیند این گفتمان‌ها بیانگر چه نگرشی نسبت به اسلام و مسلمانان است؟ نتایج این تحقیق نشان می‌دهد جامعه متن در این اثر از سویی منعکس‌کننده و از سویی دیگر تشدیدکننده کلیشه‌ها و پیش‌داوری‌های غلط در مورد اعتقادات و آداب‌ورسوم مسلمانان است و ازاین‌رو برساختۀ تصویری است که رسانه‌های فرانسوی، به‌ویژه رسانه‌های دارای گرایشات راست افراطی از اسلام ارائه می‌کنند. گفتمان‌های اجتماعی این رمان بر پایه موضوعات حاکمیت، دانشگاه و خانواده اسلامی شکل گرفته و برآیند این گفتمان‌ها با توجه به نگرش منفی و بدبینانه نویسنده که مبتنی بر فرآیند تعمیم‌دهی معدود نمونه‌های خاص و منحصربه‌فرد است، تداعی‌کننده هراس‌انگیزی، نفرت پراکنی و خشونت افزایی نسبت به مسلمانان هست.