ساختار صنعتی و کیفیت رشد اقتصادی در استان‌های ایران (رهیافت توبیت)

نویسندگان

1 مهندسی اقتصاد کشاورزی، دانشکده کشاورزی، دانشکده تربیت مدرس، تهران، ایران.

2 گروه اقتصاد، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه بیرجند، بیرجند، ایران

doi
10.48308/jem.2026.242733.2033
چکیده

پایین بودن رشد اقتصادی و توزیع ناهمگون منافع آن مهمترین عوامل برای بی‌ثباتی سیاسی است، در این راستا پژوهش حاضر با استفاده از شواهد آماری در سطح استانی برای دوره زمانی 1400-1390 و به کارگیری رهیافت توبیت به بررسی اثر ساختار صنعت بر کیفیت رشد اقتصادی می‌پردازد، لذا از دو شاخص تمرکز صنعتی (هرفیندال-هیرشمن) و تجمیع صنعتی (ضریب مکان) برای اندازه گیری ساختار صنعت استفاده شده است. برآوردها نشان می‌دهند، شاخص‌های تمرکز و تجمیع صنعتی طی دوره مورد مطالعه روندی هموار و به نسیت کاهشی داشته است. اما برآورد مدل به روش توبیت نشان می‌دهد که تنوع و تجمیع صنعتی باعث بهبود در کیفیت رشد اقتصادی استان‌ها شده است، که این مسئله ناشی از سرریز تکنولوژی و مهارت نیروی کار بین بخش‌های مختلف صنعتی است، که از یک طرف باعث افزایش اشتغال و از طرف دیگر باعث بهبود در کیفیت رشد اقتصادی شده است. علاوه بر این، رشد اقتصادی و صنعتی شدن به دلیل ماهیت ساختار نیروی کار در ایران باعث جذب نیروی کار بیکار و تناسب در بهره‌مندی از مزایای رشد اقتصادی بالاتر شده است، اما توسعه مالی به دلیل واقعیت‌های تضامینی و همچنین شرایط بهره‌مندی از اعتبارات، باعث افزایش نابرابری درآمد شده است، در واقع محدودیت‌های متعددی در دسترسی به اعتبارات وجود دارد. بنابراین افزایش سهم صنعت از اقتصاد و افزایش تنوع صنعت و تجمیع صنعت براساس سیاست‌های آمایش سرزمین مهمترین راهبرد برای افزایش کیفیت رشد اقتصادی است.