بررسی صفات فیزیولوژیک ژنوتیپ‌های کینوا (Chenopodium quinoa Willd.) در شرایط تنش شوری

نویسندگان

1 دانش‌آموخته کارشناسی ارشد علوم و تکنولوژی بذر، دانشکده کشاورزی، دانشگاه گیلان، گیلان، ایران

2 استادیار، گروه زراعت و اصلاح نباتات، دانشگاه آزاد اسلامی واحد رشت، گیلان، ایران

doi
10.22126/cbb.2022.7927.1013
چکیده

مقدمه: یکی از چالش‌های اساسی در مقیاس جهانی کاهش عملکرد گیاهان به دلیل شوری خاک است. 97/5 درصد آب جهان شور است و همچنین بسیاری از نواحی زمین‌های شور دارند. فعالیت‌های انسانی این چالش را شدیدتر می‌کند. شوری یکی از مسائل اصلی تأثیرگذار روی میزان عملکرد گیاهان زراعی در سطح جهان بوده و بیش از هفت درصد زمین‌های مسطح شور هستند. برتری تغذیه‌ای کینوا از زمان‌های قدیم در امپراتوری اینکا شناخته شده است. اهمیتی که کینوا می‌تواند در تغذیه ایفا کند نه تنها در کشورهای در حال توسعه بلکه در کشورهای توسعه یافته مورد تاکید است. بذرهای کینوا دارای ارزش غذایی بالاتر از بسیاری از دانه‌های غلات و حاوی پروتئین با کیفیت بالاتر و مقادیر زیادی از کربوهیدرات‌ها، چربی، ویتامین‌ها و مواد معدنی است. کینوا سطوح بالایی از مقاومت در برابر تعدادی از عوامل نامطلوب غالب مانند شوری خاک، خشکسالی، سرما، بیماری‌ها و آفات را نشان می‌دهد.مواد و روش‌ها: در اﻳﻦ ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ اﺛﺮات ﻓﻴﺰﻳﻮﻟﻮژﻳﻚ ﺗﻨﺶ ﺷﻮری ﺑﺮ دو رﻗﻢ کینوا در مرحله جوانه زنی ﻣﻮرد ﺑﺮرﺳﻲ ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺖ. ژﻧﻮﺗﻴﭗﻫﺎی ﻣﻮرد ﺑﺮرﺳﻲ ﺷﺎﻣﻞ Sajama و Titicaca ﺑﻮدﻧﺪ و ﺳﻄﻮح ﺷﻮری (NaCl) صفر، 4، 6، 8، 10 و 12 دﺳﻲزﻳﻤﻨﺲ ﺑﺮ ﻣﺘﺮ اﻋﻤﺎل ﮔﺮدﻳﺪ. اﻳﻦ آزﻣﺎﻳﺶ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﻓﺎﻛﺘﻮرﻳﻞ در ﻗﺎﻟﺐ ﻃﺮح ﻛﺎﻣﻼً ﺗﺼﺎدﻓﻲ در ﺳﺎل 1395 در آزﻣﺎﻳﺸﮕﺎه داﻧﺸﻜﺪه ﻛﺸﺎورزی داﻧﺸﮕﺎه گیلان اﺟﺮا ﮔﺮدﻳﺪ. ﺻﻔﺎت درﺻﺪ ﺟﻮاﻧﻪزﻧﻲ، ﻃﻮل رﻳﺸﻪﭼﻪ، ﻃﻮل ﺳﺎﻗﻪﭼﻪ، وزنﺗﺮ ﮔﻴﺎﻫﭽﻪ، ﺗﺠﻤﻊ ﻣﺎﻟﻮن دی‌آﻟﺪﻫﻴﺪ، ﻛﺎﺗﺎﻻز و ﭘﺮاﻛﺴﻴﺪاز اﻧﺪازهﮔﻴﺮی ﺷﺪﻧﺪ.یافته‌ها: ﻧﺘﺎﻳﺞ ﺣﺎﺻﻞ از ﺗﺠﺰﻳﻪ وارﻳﺎﻧﺲ ﻧﺸﺎن داد ﻛﻪ ﺑﺮای ﺻﻔﺎت ﻣﺨﺘﻠﻒ اﺛﺮات رﻗﻢ، ﺷﻮری و اﺛﺮات ﻣﺘﻘﺎﺑﻞ ﻣﻌﻨﻲدار ﺷﺪﻧﺪ. ﻃﺒﻖ ﻧﺘﺎﻳﺞ درﺻﺪ ﺟﻮاﻧﻪزﻧﻲ، ﻃﻮل رﻳﺸﻪﭼﻪ، ﻃﻮل ﺳﺎﻗﻪﭼﻪ و وزنﺗﺮ ﮔﻴﺎﻫﭽﻪ ﺑﺎ اﻓﺰاﻳﺶ ﺳﻄﻮح ﺷﻮری ﻛﺎﻫﺶ ﻳﺎﻓﺘﻨﺪ. درﺻﺪ ﺟﻮاﻧﻪزﻧﻲ ژﻧﻮﺗﻴﭗ Sajama در ﺷﻮری 10 و 12 دﺳﻲزﻣﻴﻨﺲ ﺑﺮ ﻣﺘﺮ واﻛﻨﺶ ﻧﺸﺎن داد در ﺣﺎﻟﻲ ﻛﻪ، درﺻﺪ ﺟﻮاﻧﻪزﻧﻲ ژﻧﻮﺗﻴﭗ Titicaca از ﺳﻄﺢ ﺷﻮری 6 دﺳﻲزﻳﻤﻨﺲ ﺑﺮ ﻣﺘﺮ ﻛﺎﻫﺶ ﻳﺎﻓﺖ. اﻓﺰاﻳﺶ ﺳﻄﻮح ﺗﻨﺶ ﺷﻮری ﻣﻨﺠﺮ ﺑﻪ اﻓﺰاﻳﺶ ﺗﺠﻤﻊ ﻣﺎﻟﻮن دی‌آﻟﺪﻫﻴﺪ، ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ ﭘﺮاﻛﺴﻴﺪاز و ﻛﺎﺗﺎﻻز در ژﻧﻮﺗﻴﭗهای ﻣﻮرد ﺑﺮرﺳﻲ ﮔﺮدﻳﺪ. در سطوح شوری 6 و 4 دسی‌زیمنس بر متر بالاترین میزان کاتالاز برای ژنوتیپ Sajama در مقایسه با ژنوتیـپ دیگر بدست آمد.نتیجه‌گیری: ژﻧﻮﺗﻴپ Sajama ﺑﻪدﻟﻴﻞ ﺑﺮﺗﺮی ﺷﺎﺧﺺﻫﺎﻳﻲ ﻧﻈﻴﺮ ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ آﻧﺰﻳﻢهای آﻧﺘﻲ اﻛﺴﻴﺪاﻧﺖ ﺑﻪﻋﻨﻮان ژﻧﻮﺗﻴﭙﻲ ﻣﺘﺤﻤﻞ ﺑﻪ ﺷﻮری ﺟﻬﺖ ﺑﺮرﺳﻲﻫﺎی ﺗﻜﻤﻴﻠﻲ ﻣﻌﺮﻓﻲ ﻣﻲﮔﺮدد. می‌توان گفت ژنوتیپ Sajama تحت تأثیر تنش شوری قادر است با حذف رادیکال‌های آزاد اکسیژن و پاکسازی محیط سلول از آن‌ها اثرات مخرب تنش شوری را تخفیف دهد.