فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

در این جستار، «مشروطیت» مفهومی تلقی شده است که هم دلالت بر منظومۀ فکری نوین برآمده از جنبش مشروطه‏خواهی ایرانیان دارد و هم ناظر به پی‏آمدهای ساختاری پساانقلاب مشروطه است. «مواجهۀ» حکایت از نحوۀ تعامل یا تقابلی است که نخبگان در حوزۀ نظر و در عرصۀ عمل نوگرایی و سنت‏گرایی داشتند. ازاین‏رو، واکنش روشن‏فکران عصر قاجار به چگونگی تغییرات جامعۀ ایران مقوله‏ای است که باید بدان توجه کرد. فرصت‌الدوله شیرازی (1271-1339 ق) چهره‌ای آشنا در میان نخبگان فارس در دورۀ مشروطیت است. او ازجمله روزنامه‌نگارانی است که در عرصۀ مدیریت نهادهایی چون معارف و عدلیۀ فارس حضور دارد. هم‏راهی و یا ناهم‏راهی او با جنبش مشروطه‌خواهی و تحولات پسامشروطیت ایران کانون اصلی فهم منظومۀ فکری اوست. بدین منظور، این مهم در اندیشه و عمل فرصت درخلال نوشتار پی‏گیری می‌شود. یافته‌ها حکایت از شیوه‌ای متعادل در رویکرد فرصت به این مسئله دارد؛ او هم‏راهی با مشروطه را ضرورت تاریخی می‌داند، اما این رویکرد راه به ستیز با سیستم حاکم نمی‌گشاید. او نقش دین را به‏عنوان یکی از مهم‏ترین عناصر دورۀ سنت در حیات شخصی خود حفظ می‌کند و تاآن‏جاکه در چهارچوب قانون اساسی مشروطیت قرار می‌گیرد در حیات اجتماعی نیز این نقش را پذیراست.