تحلیل رابطه تعاملی بین شاخص کل بورس اوراق بهادار تهران و نرخ دلار اسمی : مبتنی بر آزمون علیت نامتقارن کارآ
نویسندگان
1 اقتصاد/ دنشگاه اصفهان
2 دانشیار گروه اقتصاد دانشگاه اصفهان
doi
10.48308/jem.2026.242113.2013چکیده
آزمونهای علیت نامتقارن در حوزههای مختلف علمی بهطور فزایندهای گسترش یافتهاند، این آزمونها بهتر میتوانند رفتار واقعی متغیرهای اقتصادی را منعکس کنند. در بسیاری از روابط اقتصادی، واکنش متغیرها نسبت به شوکهای مثبت و منفی یکسان نیست و نادیده گرفتن این ناهمگونی میتواند منجر به استنتاجهای نادرست شود. از همینرو، تحلیل نامتقارن روابط علی بهویژه در بازارهای مالی اهمیت دارد، چرا که سرمایهگذاران و سیاستگذاران ممکن است نسبت به اخبار مثبت و منفی واکنشهای متفاوتی نشان دهند. در این پژوهش، با استفاده از آزمون علیت نامتقارن کارا مبتنی بر روش مدلهای ظاهرا نامرتبط (RUS)، شوکهای مثبت و منفی انباشته در نرخ رشد شاخص بورس و نرخ رشد ارز استخراج و سپس روابط علیتی میان آنها بررسی شده است. برای برآورد کارا، از رویکرد رگرسیونهای ظاهراً نامرتبط (RUS) استفاده شده است چرا که رویکردهای رایج برای آزمونهای علیت مبتنی بر سیستم خودرگرسیونی برداری است که محدودیت اصلی این رویکرد، وجود همبستگی میان مؤلفههای مثبت و منفی است که نتیجه آن برآوردهای غیرکارآ خواهد بود. همچنین برای آزمون علیت نامتقارن، آزمون والد بهکار گرفته شد. یافتههای تحقیق نشان میدهد که رابطه علی از نرخ ارز به بورس بهطور معناداری نامتقارن است، بهگونهای که شوکهای مثبت و منفی ارزی اثرات متفاوتی بر بازار سهام برجای میگذارند. در حالیکه رابطه معکوس از بورس به ارز فاقد شواهد قوی از نامتقارن بودن است. این نتایج بیانگر آن است که بازار ارز نقش محوری در انتقال شوکها به بورس دارد و واکنش بازار سهام به ماهیت مثبت یا منفی این شوکها حساس است.