فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

پس از اعدام سیدعلی‌محمد باب، میرزا حسینعلی نوری (بهاءالله) در سال 1283 ق خود را صاحب دین پس از آیین او خواند و با مخالفت جانشین او، میرزا یحیی صبح ازل، که بر استمرار آیین باب تأکید می‌کرد، مواجه شد. این دو سرانجام به عکا در فلسطین و فاماگوستا در قبرس تبعید شدند و تا پایان حیات در آن‏جا بودند. بهائیان با دستورهایی که از بهاءالله می‌گرفتند به تبلیغ آشکار آموزه‌های بهائی می‌پرداختند، اما ازلیان به‌سبب برخورداری از ظاهر مسلمانی کوشش‌های خود را به‏گونه‌ای دیگر ادامه می‌دادند و گذشته از تبلیغات مخفی، بیش‏تر به حوزة فعالیت‌های سیاسی برای مبارزه با حکومت قاجار روی آوردند و به دستاوردهایی نیز دست یافتند. این مقاله با روش توصیفی ـ تحلیلی متکی بر اسناد و منابع قصد دارد تا به این پرسش پاسخ دهد که صبح ازل تا چه‏اندازه توانست از قبرس با پیروان خود در ایران ارتباط برقرار کرده و رهبری خود بر آن‏ها را ادامه دهد؟ در پاسخ به این پرسش می‌توان گفت که برخلاف آن‏چه شهرت یافته، صبح ازل، که روحیه‌ای آرام و متمایل به گوشه‌گیری داشت، باوجود دوری از ایران، با نگاشتن نامه‌های فراوان با پیروان خود در تماسی پیوسته بود و از سوی ایشان از رخدادهای ایران آگاه می‌شد و به آن‏ها دستور می‌داد. گذشته‏ازاین، برخی از پیروان او با مسافرت به قبرس با او دیدار می‌کردند؛ مسافرت‌هایی که به‌سبب ظاهر مسلمانی ایشان گاه در ظاهر سفر حج اسلامی انجام می‌شد.