فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

پس از پیروزی انقلاب اسلامی، به‌فرمان امام خمینی جهاد سازندگی با هدف محرومیت‎زدایی از مناطق روستایی تشکیل شد. وظایف و مسئولیت‎های این نهاد در مدت دو دهه فعالیتش (1358-1378) بارها دچار تغییروتحولات بنیادی شد. تغییر در ماهیت فعالیت‎های جهاد در دهۀ نخست حیات این نهاد ابعاد گسترده‎ای را شامل می‎شد، به‌طوری‌که ازیک‌سو با تغییر در صحنۀ سیاسی ـ اجتماعی ایران، جهاد سازندگی نیز دچار تغییر و تشویش وظایف محوله شد و ازسوی‌دیگر تغییر نقش جهاد سازندگی نخست سبب تغییر در ساختار اداری این نهاد و درنهایت به فروپاشی و انحلال آن منجر شد. مسئلۀ اصلی پژوهش حاضر تبیین و تحلیل چگونگی مواجهۀ این نهاد با بحران‎هایی است که در دهۀ نخست انقلاب اسلامی روی داد و این‌که تأثیر این بحران‎ها بر تغییر نهادی نقش جهاد سازندگی چه بوده است. پژوهش حاضر با بهره‎گیری از اسناد آرشیوی، مصاحبه‎ها، گزارش‎های دولتی، و منابع کتاب‌خانه‎ای و با استفاده از روش پژوهش توصیفی و تحلیلی انجام شده است. نتایج به‌دست‌آمده نشان‎دهندۀ آن است که جهاد سازندگی هرچند ابتدا با هدف محرومیت‌زدایی از روستاها تشکیل شد، اما با درگیرشدن در بحران‎های دهۀ نخست پس از انقلاب اسلامی از انجام وظیفۀ اصلی خود دور ماند و با برعهده‌گرفتن برخی نقش‎های حاشیه‎ای هرچند باعث تثبیت انقلاب اسلامی در مناطق محروم و روستایی شد، به‌دلیل تنوع وظایف و تغییر نقش نهادی، دچار نوعی بی‎نظمی اداری در درون شد و درنهایت این بی‌نظمی سبب تغییر نگاه کارگزاران نظام جمهوری اسلامی به این نهاد شد تا مسیر انحلال و فروپاشی این نهاد هموار شود.