فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

این پژوهش با عنوان «مناظرات ابن‌فورک اشعری با کرامیّه در غزنه (اوایل قرن پنجم هجری)» با رویکرد کلامی، درصدد است تا به علل برپایی مناظرات مذکور و اینکه وجوه تشابه یا تمایز آرای ابن‌فورک با سلطان محمود غزنوی و محمد‌بن ‌هیصم کرامی چه بوده است، پاسخ دهد.در نیمۀ نخست قرن سوم هجری، مذهب کرامیه توسط محمد‌بن کرام پی‌ریزی شد که به مشبهه قرابت داشت. در اوایل سدۀ چهارم، ابوالحسن اشعری پایه‌گذار مکتب کلامی جدیدی شد که خصوصیت بارز آن، دفاع از باورهای اهل‌سنت و اصحاب‌حدیث بود و پویایی آن پس از مرگ وی، به همت بزرگانی چون ابوالحسن باهلی، ابن‌مجاهد بصری، ابن‌فورک اصفهانی، ابوبکر باقلانی و ابواسحاق اسفراینی تداوم یافت. ابن‌فورک در راه دفاع از عقاید اشعریه در برابر سایر فرق ازجمله کرامیان، تلاش بسیاری کرد. نتایج این نوشتار حاکی از آن است که گرچه ابن‌فورک و سلطان غزنوی در مسئلۀ رؤیت عینی خدا متفق‌القول بودند اما از حیث آنکه این رؤیت در جهت خاصی است یا نه، اختلاف داشتند. انتساب عقیدۀ انقطاع رسالت به ابن‌فورک نیز تهمتی بیش از جانب کرامیّه نبود. همچنین تدقیق در مباحثات و اختلافات عقیدتی ابن‌فورک و ابن‌هیصم، بیانگر آن است که گرچه این دو‌ متکلم در مسائلی نظیر قِدَم کلام خدا و عدم ارادۀ انسان در افعال خیر و شر، دیدگاه مشترکی دارند اما در غالب مباحث دیگر مانند استواء خدا بر عرش، بقای اعراض، صفات خبریۀ خدا، مخلوق بودن یا نبودن صفات فعلیۀ پروردگار، سنخیت یا تباین بین خالق و مخلوق و اینکه قرآن کلام خداست یا قول او، تضاد آشکاری داشته‌اند.