فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

جلای سنگ شامل پوشش بسیار نازک در حد نانومتر تا میکرومتر، با تنوعی از رنگ­های نارنجی متمایل به زرد تا مشکی می­باشد که بر روی سطوح سنگ­ها خصوصاً در محیط­های بیابانی گرم و خشک تشکیل می­شود. بیشترین مواد سازنده جلای سنگ از ماده معدنی رس می­باشد عجلای بیابان در مراحل شکل­گیری­ خود، قابلیت­های منحصربه­فردی را در ثبت و ذخیره عوامل و فرایندهای محیطی از جمله نواسانات اقلیمی دارند. پژوهش حاضر با هدف ردیابی تغییرات آب و هوایی و سن­یابی اشکال ژئومورفیک بیابان­های شمال شرق ایران در دوره کواترنر صورت گرفته است. بر همین اساس، ابتدا نمونه­ها از سطوح مختلف ژئومورفیک جمع­آوری و برای انجام آزمایش­های لازم به آزمایشگاه انتقال یافت. پس از انجام تجزیه و تحلیل­های مقتضی با استفاده از میکروسکوپ الکترون و تحلیل­های انرژی پراکنی اشعه ، ویژگی­های فیزیکی جلای سنگ مثل عناصر شیمیایی، ضخامت، میکروچینه­شناسی و مورفولوژی آن مورد مطالعه قرار گرفت. یافته­ها نشان داد جلای سنگ­ها از نظر رنگ، بافت و اجزای سازنده با سنگ‌های میزبان خود متفاوت بوده و در شرایط اقلیمی بسیار خشک توام با فرایند­های بادی و گرد و غبار شدید جوی، شکل گرفته­اند. وجود درصد بالاتر آهن نسبت به منگنز نشانگر حاکمیت اقلیم خشک در زمان شکل­گیری جلا­ها می­باشد. همچنین بررسی کاتیونی آنها نشان داد، به احتمال خیلی زیاد تشکیل آنها با شروع دوره خشکی ابتدای هولوسن همزمان بوده باشد بر همین اساس قدیمی­ترین اشکال ژئومورفولوژیکی موجود در منطقه، دشت ریگی و رسوبات آبرفتی قدیمی و جوان­ترین آنها اینسلبرگ­ها می­باشند.