واکاوی روند تغییرات دما و بارش در رخداد پدیده گرد و غبار در مسیر پروازی تهران – اهواز

نویسندگان
doi
10.71740/ges.2026.1231228
چکیده

گسترش روز افزون صنعت حمل و نقل هوایی در دهه اخیر در جهان، به عنوان یکی از مهمترین محورهای توسعه و رشد کشورها به شمارآمده و در برنامه های توسعه اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و تکنولوژیکی کشورهای توسعه یافته و در حال توسعه از جایگاه ویژه ای برخوردار است. این پژوهش به بررسی و تحلیل تغییرات اقلیمی دو ایستگاه اهواز و تهران طی دوره آماری 2010-1951، با تمرکز بر دما، بارش، و روند غلظت گرد و غبار، و همچنین ارزیابی توانمندی مدل SDSM در شبیه‌سازی رویدادهای حدی مرتبط می پردازد. روند تغییرات دما و بارش ماهیانه، فصلی و سالانه توسط آزمون‌ من-کندال ارزیابی شد. علاوه بر این، توانمندی مدل SDSM در بازتولید شاخص‌های حدی با استفاده از معیارهای کمی و ضریب همبستگی سنجیده شد. نتایج نشان داد سیگنال گرمایش قوی و قابل اعتمادی در حداقل دما (به ویژه در اهواز) مشاهده شد که نشان‌دهنده تشدید پدیده گرمایش شبانه است. تحلیل ماهیانه، افزایش شدید دمایی را در زمستان و اوایل بهار در اهواز برجسته ساخت. در مقابل، روند بارش‌ها عمدتاً در قالب نوسانات شدیدتر درون‌سالی (مانند بارش‌های غیرمعمول تابستانی) ظاهر شده و فاقد روند آماری معنادار بلندمدت در اکثر ماه‌ها بود. تفکیک دو دوره مجزا در تحلیل فصلی (اثرگذاری زودتر در اهواز نسبت به تهران) حاکی از تحولات اقلیمی با زمان‌بندی متفاوت در مناطق مورد مطالعه است. روند افزایشی پایداری در غلظت گرد و غبار تا سال ۲۱۰۰ پیش‌بینی شد که مخاطرات جدی برای ایمنی هوانوردی و کاهش دید افقی به همراه دارد. تغییرات اقلیمی به صورت ناهمگن در طول سال توزیع شده و تمرکز اصلی آن بر گرمایش شبانه قوی و افزایش نوسانات بارش است. این یافته‌ها پیامدهای جدی بر مدیریت انرژی و محیط زیست شهری خواهند داشت و بر لزوم توجه به اثرات منطقه‌ای و زمانی متفاوت تغییرات اقلیمی در سیاست‌گذاری‌ها تأکید می‌کنند.