فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

مهاجرت برون‌مرزی از مهم‌ترین پیامدهای نابرابری اقتصادی و ضعف حکمرانی در کشورهای در حال توسعه، به‌ویژه در منطقه خاورمیانه است. پژوهش حاضر با هدف تحلیل هم‌زمان متغیرهای اقتصادی و نهادی مؤثر بر مهاجرت، به بررسی اثرگذاری نرخ بیکاری، رشد درآمد سرانه، نرخ ارز، ثبات سیاسی و کنترل فساد در شش کشور منتخب خاورمیانه ایران، عراق، ترکیه، سوریه، پاکستان و مصر، طی دوره ۱۹۷۴ تا ۲۰۲۳ پرداخته است. با بهره‌گیری از داده‌های تابلویی و به‌کارگیری مدل اثرات ثابت، نتایج نشان می‌دهد که نرخ بالای بیکاری و نوسانات نرخ ارز، از عوامل محرک اصلی مهاجرت‌اند؛ در مقابل، بهبود درآمد سرانه، تقویت ثبات سیاسی و کنترل فساد، نقش بازدارنده و معناداری در کاهش نرخ مهاجرت ایفا می‌کنند. بر پایه این نتایج، توصیه می‌شود سیاست‌گذاران با تمرکز بر اصلاح ساختار بازار کار از طریق توسعه اشتغال دانش‌بنیان و مهارت‌محور، تثبیت نرخ ارز و حفظ ثبات کلان اقتصادی، و نیز ارتقای کیفیت حکمرانی از طریق شفافیت، پاسخگویی نهادی و مقابله با فساد، اقداماتی هدفمند و هماهنگ در جهت کنترل جریان‌های مهاجرتی اتخاذ نمایند. نوآوری پژوهش در ارائه تحلیلی تطبیقی و بلندمدت از عوامل مهاجرت‌زا در خاورمیانه با استفاده از داده‌های تابلویی و تأکید بر اثرات مستقل متغیرهای نهادی در کنار متغیرهای اقتصادی است.