فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

پس از فتح تهران و استقرار دوباره نظام مشروطیت تلاش برای روند نوسازی قوت گرفت. بدین‌سبب احزاب دموکرات و اعتدالیون روش‌های متفاوتی را در مرامنامه‌ایشان مطرح کردند که موجب اختلاف در میان آنان شد. چنان‌که برنامه ضعیف اعتدالیون مقابل اندیشه‌های آزادی‌خواهانه و مساوات‌طلبانه دموکرات‌ها، که از ارکان تحول اقتصادی‌ـ‌اجتماعی مرام‌نامه آنان به‌شمار می‌رفت، قرار گرفت. بنابراین، محمد‌ امین رسول‌زاده با پیشینه سوسیالیستی در قفقاز و از رهبران فرقه دموکرات به‌منظور نقد و بررسی مرام‌نامه اعتدالیون، این موضوع را در رساله «تنقید فرقه اعتدالیون»، بر اساس مواضع ماتریالیسم تاریخی پرداخت تا ارتباط منافع طبقه حاکم با قالب سیاسی را تشریح نماید. بدین‌ترتیب، با‌‌‌‌‌‌توجه بر گردآوری اسنادی داده‌ها و معرفی یک رساله حزبی دارای ایدئولوژی مارکسیستی، روش توصیف و تبیین به‌کار رفته است.  حاصل آن‌که رسول‌زاده با ناکارآمد خواندن برنامه اعتدالیون، قصد بیان نابودی مناسبات ارباب‌ـ‌رعیتی را داشت که این امر، با مرام‌نامه دموکرات‌ها یکسان بود.