فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

در این مقاله با بررسی موضوعاتی دربارة آفرینش عالم و سیر اندیشة غزالی دربارة آنها با توجه به کتاب آفرینش و نظام کیهانی: غزالی و ابن‌سینا [1] اثر ریچارد ام. فرانک، تأثیرپذیری غزالی از ابن‌سینا و رویگردانی او از سنت اشاعره، به نمایش گذاشته می‌شود. غزالی در دیدگاه رایج، به‌خصوص در میان شرق‌شناسان، مشهور به متکلمی اشعری‌مسلک و معاند با فلسفه است.‌‌ در بیست‌وچند سال اخیر بازخوانی جدیدی در آثار غزالی صورت گرفته که موجب تغییر نگرش دیدگاه سنتی دربارة او شده و این بازخوانی تا حد زیادی به دنبال تحقیقات فرانک صورت پذیرفته است. فرانک در کتاب خود با تحلیل متونی کلیدی در آثار گوناگون غزالی، برخلاف دیدگاه رایج پیش می‌رود و به نتایج مهمی دربارة دیدگاه‌های مختلف غزالی می‌رسد که ازجملة آنها می‌توان به موارد زیر اشاره کرد: معرفی جهان به‌عنوان سلسله‌ای مبتنی بر روابط علّی، بیان نظریه‌ای مشابه نظریة فیض ابن‌سینا، قائل ‌ بودن به فاعلیتِ باواسطه و غیرمستقیم خدا در عالم ، ضرورت و وجوب آفرینش عالم، نزدیکی موضع غزالی و ابن‌سینا در مسئلة حدوث و قدم عالم. بر مبنای نظر فرانک، بسیاری از نظرهایی که غزالی آنها را رد کرده، در مقایسه‌ با نظرهایی که در آنها از ابن‌سینا پیروی کرده، بی‌اهمیت بوده‌ است و دیدگاه‌های وی بیش از آنکه متأثر از اشاعره باشد، دیدگاه‌هایی سینوی‌ به شمار می‌آید. در پژوهش حاضر با رجوع به سایر آثار فرانک و دیگر غزالی‌شناسان و نیز آثار گوناگون غزالی و ابن‌سینا و بیان آرای ایشان، تلاش شده است تا خواننده با دیدگاه‌های غزالی‌شناسان جدید و نیز نظر فرانک در کتاب مذکور آشنا شود و تا اندازه‌ای دربارة آنها به داوری بپردازد؛ ضمن اینکه کوشش شده است که نسبت به نظرگاه آنان نیز ارزیابی‌ای صورت گیرد. [1] - Creation and the Cosmic System: Al-Ghazali & Avicenna