مدل مفهومی عوامل موثر بر یادگیری از طریق بازی در آموزش شیمی

نویسندگان

1 گروه آموزش شیمی، دانشگاه فرهنگیان، صندوق پستی 889- 14665، تهران، ایران

doi
10.48310/chemedu.2025.18248.1304
چکیده

پیشینه و اهداف: این پژوهش، با بهره‌گیری از رویکرد کیفی و نظریه داده‌بنیاد، به طراحی یک مدل مفهومی برای شناسایی و تبیین عوامل کلیدی، راهبردها و پیامدهای یادگیری از طریق بازی در آموزش شیمی می­پردازد. روش: با استفاده از تحلیل دیدگاه‌های مشارکت‌کنندگان، شاخص‌ها و مؤلفه‌های کلیدی این شیوه آموزشی به‌صورت نظام‌مند استخراج گردیده ­اند. داده‌های این پژوهش از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با ۱۵ متخصص آشنا با بازی‌وارسازی، به روش نمونه‌گیری هدفمند و گلوله‌برفی جمع‌آوری شد و تا رسیدن به اشباع نظری ادامه یافت. تحلیل داده‌ها با رویکرد استراوس و کوربین، طی فرایند کدگذاری باز، محوری و انتخابی صورت گرفت. یافته­ ها: نتایج تحلیل داده­ ها به ارائه یک مدل پیشنهادی منجر شد که عوامل کلیدی مؤثر بر یادگیری شیمی از طریق بازی‌وارسازی را در دسته‌بندی کرده و ارتباط پویای میان آن‌ها را نشان می‌دهد. یافته‌های پژوهش بر اهمیت توازن آموزش و سرگرمی تأکید دارد و نشان می‌دهد که تبدیل مفاهیم انتزاعی به بازی‌های روایت‌محور می‌تواند یادگیری و مشارکت دانش‌آموزان را افزایش داده و مبنایی برای طراحی ابزارهای آموزشی کارآمد قرار گیرد. نتیجه­ گیری: بازی ­وارسازی با ایجاد محیطی تعاملی و انگیزشی، فرآیند یادگیری را پویاتر می‌کند. این روش از طریق پاداش، رقابت و تعامل، درک عمیق‌تر و ماندگاری مطالب را تقویت کرده و مهارت‌های حل مسئله و تفکر خلاق را در دانش‌آموزان تقویت می­ کند. مدل مفهومی ارائه‌شده در این پژوهش چارچوبی برای طراحی بازی‌های آموزشی در شیمی و بهبود روش‌های یادگیری مبتنی بر بازی فراهم می ­کند. این مدل با کاهش شکاف میان نظریه‌های عمومی بازی‌وارسازی و نیازهای خاص این رشته، به طراحی تجربیات یادگیری موثرتر در آموزش شیمی کمک می‌کند.