نگاه سه حکیم مسلمان به مسئله شر

نویسندگان
doi
10.30497/ap.2013.40706
چکیده

مسئله ͏ شر یکی از مهم ͏ ترین مسائل کلامی در ادیان و حوزه ͏ دین‌پژوهی است. اهمیت موضوع از آن جهت است که ناظر به اصل باورهای دینی یعنی اثبات وجود خدا و صفات اوست و به نحوی به آموزه ͏ های دینی جرح و نقد وارد می‌کند؛ اما در واقع این مسئله مشتمل بر شبهه ͏ ناسازگاری دو ایده ͏ یعنی وجود خدا و وجود شر در عالم است به طوری که می‌توان ادعا کرد گزاره‌های خدا وجود دارد، و شر وجود دارد، از نظر منطقی سازگار نیستند. مگر این‌که دست از اطلاق صفات خدا برداشت و به تقیید و تحدید صفات خدا قائل شد و برای جهان، دیدگاه دوئالیستی یعنی دو خالق خیر و شر در نظر گرفت. در این راستا، راه حل ͏ های سه حکیم مسلمان یعنی ابن‌سینا، شیخ اشراق و ملاصدرا به عنوان بزرگ ͏ ترین فیلسوفان اسلامی مورد بررسی و تحلیل قرار می ͏ گیرد.  هر یک از این سه فیلسوف سهم عظیمی در پاسخ به شبهه داشته‌اند. از این ‌ رو  این مقاله در صدد بررسی این مسئله است که راه ‌ حل ‌ های این سه فیلسوف چه اشتراکات و تفاوت ‌ هایی دارد. نهایتا با توجه به مبنای فکری آن ͏ ها به‌دست می ͏ آید که عدمی بودن شر و مقصود بالعرض بودن آن، جزء مؤلفه‌های بنیادین سه دیدگاه است.