چیستی و اعتبار دلالت التزامی

نویسندگان
doi
10.30497/ap.2010.39499
چکیده

بحث دلالات و تقسیمات آن سابقه‌ای در منطق ارسطو و منطق رواقی ـ مگاری نداشته است و از نوآوری ‌ های منطقی ابن ‌ سینا محسوب می ‌ شود. در مجموع می‌توان وی را بیشتر به عنوان مؤسس و بنیان‌گذار مبحث دلالات ـ و نه شرح و بسط‌دهنده آن ـ به حساب آورد. در میان دلالت ‌ های سه ‌ گانه لفظی، دلالت التزامی ‌از بقیه بحث ‌ انگیزتر بوده است. در عبارات ابن ‌ سینا و بیش از همه در آثار شارحان و تابعان وی، مناقشات و تشکیکات فراوانی در باب چیستی، شرایط تحقق و یا حتی اعتبار این دلالت مطرح شده ‌ است. شبهه عدم استقلال دلالت التزامی‌ و ترکیب آن از دو دلالت تطابقی، شبهه خارج بودن التزام از اقسام دلالت لفظی، شبهه مهجوریت التزام و ممنوعیت کاربرد آن در علوم به دلیل عدم تناهی لوازم آن، از اهم این تشکیکات می ‌ باشد. این پژوهش با تأکید بر استقلال و همچنین لفظی بودن التزام، آن را از مهم ‌ ترین دلالات مورد استفاده در علوم معرفی کرده؛ و لزوم معتبر در این دلالت را «لزوم ذهنی» و از نوع «لزوم بین مطلق » دانسته ‌ است.