فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

پیشینه و اهداف: با توجه به بحران‌های اخیر از جمله کرونا، آموزش از راه دور به ابزاری حیاتی برای تداوم یادگیری در نظام آموزشی تبدیل شده است. هدف این پژوهش، شناسایی چالش‌ها و عوامل مؤثر در ارتقای کیفیت این نوع آموزش از دیدگاه دانش‌آموزان است. روش: این مطالعه، کاربردی و از نوع پیمایشی–اکتشافی بود. جامعه آماری شامل ۳۸۵ دانش‌آموز دختر و پسر پایه یازدهم از مدارس دولتی، غیردولتی و سمپاد در مناطق شهری و روستایی شهرستان شهریار، در سال تحصیلی ۱۴۰۰–۱۳۹۹ بود. ابزار پژوهش، پرسشنامه‌ای محقق‌ساخته شامل ۵۵ گویه بود که پس از طراحی، با مشاوره متخصصان اصلاح و اعتبارسنجی شد (آلفای کرونباخ 0.88). برای تحلیل داده‌ها از تحلیل عاملی اکتشافی با روش مؤلفه اصلی و چرخش واریماکس استفاده شد. شاخص KMO برابر 0.944، و آزمون بارتلت معنادار بود (p<0.001). یافته‌ها: شش عامل اصلی مؤثر بر آموزش از راه دور شناسایی شد: محتوای تعاملی و انگیزشی (22.06%)، عوامل روان‌شناختی (8.31%)، سامانه آموزشی (8.17%)، سخت‌افزار و اینترنت (6.05%)، محتوای کمک‌آموزشی (5.70%) و نوع ارزشیابی (3.43%). دانش‌آموزان بیشترین ضعف را در انگیزش، تعامل با معلم، بی‌ثباتی اینترنت و اضطراب تجربه کرده‌اند. همچنین، تمایل کمی به ارزشیابی‌های پروژه‌محور گزارش شد. نتیجه‌گیری: تقویت تعامل انسانی در فضای مجازی، طراحی محتوای خلاقانه، تأمین زیرساخت‌های دیجیتال و توجه به سلامت روان دانش‌آموزان، نه‌تنها کیفیت آموزش از راه دور را بهبود می‌بخشد، بلکه تجربه یادگیری را انسانی‌تر، عادلانه‌تر و پایدارتر می‌سازد.