تحلیل روندهای علم و فناوری مؤثر بر لجستیک
نویسندگان
1 دانشگاه سمنان
2 دانشگاه زنجان
3 دانشگاه زنجان
4 دانشگاه تبریز
doi
10.47176/scmj.2026.1619چکیده
در سالهای اخیر، پیشرفتهای فناورانه در حوزههایی همچون هوش مصنوعی، محاسبات کوانتومی، بلاکچین و اینترنت اشیاء، تحولات عمیقی در صنعت لجستیک ایجاد کردهاند. با این حال، مدلهای لجستیکی موجود به دلیل عدم پوشش جامع این تحولات فناورانه، پاسخگوی نیازهای آتی نیستند. از سوی دیگر، اغلب پژوهشهای پیشین به تحلیل تکبعدی یا موردی برخی از روندهای فناوری پرداخته و فاقد یک نگاه کلنگر و ساختارمند بودهاند. هدف این مقاله، طراحی یک مدل مفهومی جامع و آیندهنگر برای لجستیک آینده است. منظور از مدل مفهومی در این پژوهش، ساخت یک چارچوب مفهومی تلفیقی است که روندهای کلان علم و فناوری را با ابعاد عملکردی لجستیک آینده ارتباط میدهد. بدین منظور، ابتدا با تحلیل گزارشات مؤسسات معتبر بینالمللی، ۱۵ روند شاخص از روندهای علم و فناوری شناسایی شد و اثرات این روندها بر آینده لجستیک مورد بررسی قرار گرفت. در ادامه با رویکرد تحلیلی- ترکیبی سنتزپژوهی، پس از جستجوی مطالعات کتابخانهای اولیه از بین 426 پژوهش انجام شده تعداد 52 پژوهش طی سالهای 2015 تا 2025 برگزیده شد که با مطالعه دقیق آنها نسبت به شناسایی عوامل و مولفههای موثر بر لجستیک آینده اقدام شد . در این فرآیند پس از چندین دور بازخوانی و بازبینی دادههای کدگذاریشده برای پالایش و بهبود مجموعه مضامین، تعداد ۱۴۰ مؤلفه (کد) شناسایی گردید. در مرحله بعد به تحلیل، ترکیب و تلفیق کدهای بهدست آمده از مرحله قبل در قالب مفاهیم (مقولهها) پرداخته شد و کدهای شناسایی شده بر اساس میزا ن تشابه مفهومی دستهبندی و ترکیب شدند. در این مرحله کدهای استخراج شده در قالب 46 مفهوم طبقهبندی شدند. درنهایت براساس اجزا و مولفههای تشکیلدهندهی مدل مفهومی پیشنهادی، علاوه بر بررسی اثر مستقل هریک از روندها، به تعامل و همافزایی میان روندهای علم و فناوری و تأثیرات توأم آنها بر لجستیک آینده نیز توجه شده است. مدل پیشنهادی میتواند بهعنوان چارچوبی برای برنامهریزی راهبردی لجستیک آینده در سازمانهای صنعتی، دفاعی و دولتی مورد استفاده قرار گیرد.