مطالعه نقشه‌های ذهنی یادگیری دانش‌آموزان در مبحث پیوندهای یونی و ترکیبات یونی در شیمی دبیرستان با استفاده از مدل‌سازی معادلات ساختاری

نویسندگان

1 گروه شیمی، دانشکده علوم پایه، دانشگاه تربیت دبیر شهید رجایی، تهران، ایران.

2 گروه شیمی، دانشکده علوم پایه، دانشگاه تربیت دبیر شهید رجایی، تهران، ایران.

doi
10.48310/chemedu.2025.17994.1297
چکیده

پیشینه و اهداف: هدف این پژوهش، بررسی مفاهیم تشکیل‌دهنده‌ی مبحث پیوند یونی و ترکیب‌های یونی (شیمی پایه 12) با روش مدل‌سازی معادلات ساختاری در قالب یک نقشه مفهومی است. روش‌ها: این پژوهش بنیادی، توصیفی- همبستگی است. تعداد 208 نفر از دانش‌آموزان شهرستان‌های قم، ورامین و کوهدشت به‌روش نمونه‌گیری در دسترس در این پژوهش شرکت کردند. ابزار پژوهش یک آزمون محقق ساخته 35 سؤالی بود که روایی محتوایی و صوری آن بررسی و پایایی آن با روش ضریب آلفا کرونباخ 934/0 به‌دست آمد. ابتدا با روش تحلیل عامل هفت مفهوم اصلی این مبحث به‌دست آمد. سپس مدل فرضی یا نقشه ذهنی این مفاهیم طراحی شد و با روش تحلیل مسیر تجزیه و تحلیل شد. یافته‌ها: هفت عامل موجود در مدل تجربی نهایی عبارت‌اند از: نام‌گذاری اتم‌ها، یون‌ها و تأثیر آن بر واکنش‌پذیری؛ نام‌گذاری یون‌ها و تغییرات شعاع یونی در جدول تناوبی؛ پیوند یونی و خواص ترکیبات یونی؛ خواص ترکیبات یونی و تعریف انرژی شبکه؛ خواص ترکیبات یونی، تشخیص آنها و عوامل مؤثر بر انرژی شبکه بلور؛ خواص و ویژگی‌های یون‌های چنداتمی و ترکیبات یونی و عامل هفتم فرمول شیمیایی ترکیبات یونی. مقدار برآورد یا ضریب بتا برای روابط مستقیم برای مدل در محدوده 0.163 تا 0.473 به‌دست آمد. برازش مدل با شاخص‌های مختلف مانند RMR، GFI و AIC انجام گرفت که مقدار این شاخص‌ها به‌ترتیب عبارتنداز: 0.032، 0.99 و 53.224. نتیجه‌گیری: این مدل سلسله مراتب مفاهیم و چگونگی ارتباط هر یک از این هفت عامل را نشان‌می‌دهد و این نتایج می‌تواند علاوه بر تدریس دبیران، مورد استفاده مؤلفان کتاب درسی و طراحان آزمون‌های نهایی و سراسری نیز قرار گیرد.