نقدی بر یک کتاب روش‌شناختی مرجع در ایران؛ رویکرد کیفی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری تکنولوژی آموزشی، گروه علوم تربیتی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران.

2 استاد گروه علوم تربیتی. دانشکده علوم انسانی. دانشگاه تربیت مدرس. تهران. ایران

3 استاد، گروه انسان شناسی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.

doi
10.30487/rwab.2026.2081188.1674
چکیده

هدف: مقاله‌ی حاضر نقدی است به کتاب «روش تحقیق در روان‌شناسی و علوم‌تربیتی» تألیف علی دلاور که توسط نشر ویرایش در سال 1403 به چاپ رسیده است. این کتاب منبع دانشگاهی در مقطع کارشناسی و منبع آزمون ملی (ارشد و دکتری) است. روش: این پژوهش با رویکرد کیفی و با بهره‌گیری از روش تحلیل محتوای توصیفی-انتقادی انجام شد. داده‌ها به‌صورت استقرایی و از طریق کدگذاری باز، محوری و انتخابی تحلیل و مقوله‌ها و مضامین اصلی استخراج شد. بحث و نتیجه‌گیری: این کتاب موضوعات متنوعی همچون روش‌های علمی، مفاهیم اساسی تحقیق، انتخاب مسئله، نمونه‌گیری، تحقیق زمینه‌یابی، تحقیق آزمایشی و تحلیل داده‌ها را پوشش می‌دهد. کتاب از برخی نقاط قوت برخوردار است؛ از جمله بهره‌گیری از مثال‌های آموزشی برای تبیین مفاهیم روش‌شناسی، نثر نسبتاً روان در بخشی از مباحث و استفاده از عناصر متعارف کتاب‌های درسی مانند اهداف فصل، خلاصه مطالب و پرسش‌های خودآزمایی. با این حال، نتایج تحلیل محتوا بیانگر وجود مسائل عدیده‌ای در ساختار، محتوا، نگارش و ارجاع‌دهی کتاب است. مسائل محتوایی شامل: مثال‌های نادرست، جملات نامفهوم، عبارت‌های ضد و نقیض و محتوای ناقص است. مسائل ساختاری نیز شامل عدم ارائه تصویر جامع‌تر، بخش‌بندی نادرست و عدم انسجام در سازمان‌دهی مطالب می‌شود. ایرادات نگارشی مانند استفاده نادرست از کلمات ربط، جمله‌بندی نادرست و ناقص و اشتباهات تایپی نیز به تقلیل کیفیت اثر منجر شده است. علاوه بر این، ایرادات ارجاع‌دهی و منبع‌نویسی، از جمله ارجاع‌های ناقص و عدم رعایت استانداردهای علمی از دیگر چالش‌های جدی این کتاب هستند. به منظور بهبود کیفیت کتاب، پیشنهاد می‌شود ویرایشی جامع و عمیق در حوزه‌های محتوایی و رویکردی، ساختاری، نگارشی و ارجاع‌دهی صورت پذیرد.