الگوی مؤلفه های تربیت ارزشی- اخلاقی در کتب و برنامه های درسی آموزش عالی

نویسندگان

1 استادیار گروه علوم تربیتی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه حکیم سبزواری، سبزوار، ایران (نویسنده مسئول)

2 دکتری مطالعات برنامه‌ریزی درسی، دانشگاه بیرجند، بیرجند، ایران

3 دانشیار گروه نوآوری آموزشی و برنامه درسی مؤسسه پژوهش و برنامه ریزی آموزش عالی، تهران، ایران

doi
10.30487/rwab.2025.2055432.1646
چکیده

هدف پژوهش حاضر بررسی تربیت ارزشی-اخلاقی در کتب و برنامه‌های درسی آموزش عالی است. رویکرد پژوهش حاضر کیفی و روش آن سنتز پژوهی است. جامعه پژوهش کلیه مقالاتی هستند(59مقاله) که از سال 1398 تا 1403 شمسی و 2014 تا 2025 میلادی در مورد مؤلفه‌های تربیت ارزشی-اخلاقی در کتب و برنامه‌های درسی آموزش عالی ارائه شده‌اند. نمونه پژوهش 32 مقاله است که این تعداد بر اساس پایش موضوعی، اشباع نظری داده‌ها و به صورت هدفمند انتخاب شده‌اند. داده‌های پژوهش از تحلیل کیفی مقالات مورد مطالعه، گردآوری شده‌اند. با تجزیه و تحلیل داده‌ها، ابعاد تربیت سیاسی در کتب دانشگاهی در 5 بُعد، 17 عامل و 78 مقوله شامل بُعد اهداف (مشتمل بر محورهایی چون اهداف غایی، واسطه‌ای و آموزشی)، بُعد محتوای کتب (مشتمل بر مؤلفه‌های اصول گزینش محتوا، ویژگی‌های محتوا، سازماندهی محتوا و اشاعه مناسب)، بُعد رویکردهای اشاعه (مشتمل بر مؤلفه‌های ایجابی، اصلاحی، مستقیم و غیر مستقیم)؛ مجریان برنامه‌های درسی (مشتمل بر محورهایی چون تخصص حرفه‌ای، مهارت حرفه‌ای، تعهد، ویژگی‌های شخصیتی) و بُعد ارزشیابی (مشتمل بر ویژگی‌هایی چون معیارها و رویکردهای ارزشیابی) طبقه بندی شدند. نتایج نشان داد تربیت ارزشی-اخلاقی دانشجویان دارای ابعاد مختلفی است که تنها توجه به یک بُعد آن در کتب دانشگاهی و برنامه‌های درسی کارساز نیست. از این رو تلفیق و در نظر گرفتن سایر ابعاد منجر به بهبود فرآیند ارزشی- اخلاقی دانشجویان می‌شود.