شناسایی اصول و فنون استفاده از طراحی هیجانی در طراحی و تدوین کتب درسی

نویسندگان

1 دانشیار تکنولوژی آموزشی دانشگاه بیرجند

2 دانشجوی دکتری برنامه ریزی درسی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران

3 کارشناسی ارشد، برنامه ریزی درسی، گروه علوم تربیتی، دانشگاه بیرجند، بیرجند، ایران

4 استادیار برنامه ریزی درسی، گروه علوم تربیتی، دانشگاه بیرجند، بیرجند، ایران

5 4. استادیار گروه آموزش علوم تربیتی، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران

doi
10.30487/rwab.2025.2058419.1651
چکیده

توجه به ابعاد احساسی - هیجانی درآماده‌سازی مواد آموزشی پدیده نسبتاً مغفولی بوده است و این مهم به طور خاص در تدوین کتب درسی کمتر مورد توجه بوده است. هدف اصلی این مطالعه، شناسایی مجموعه اصول طراحی هیجانی است که در طراحی کتب درسی ضروری است، مورد توجه قرار گیرد. این مطالعه از روش مرور نظام‌مند و بر اساس دستورالعمل فراتحلیل پریزما بهره می‌برد. بنابراین جستجو در سه پایگاه‌داده Scopus، Web of Science و ProQuest بر اساس پروتکل جستجو با کلیدواژه‌های مرتبط انجام شد؛ ابتدا 156 مقاله شناسایی شد که پس از غربالگری و ارزیابی واجد شرایط بودن، 22 مقاله نهایی برای تحلیل انتخاب شدند. از روش تحلیل درونمایه به‌منظور کشف داده‌های کیفی و استخراج اصول طراحی هیجانی استفاده شد. یافته‌ها نشان داد، مضامین در سه درون‌مایه کلی 1) اصول هیجانی قابل‌استفاده در متن کتب درسی؛ 2) اصول هیجانی قابل‌استفاده در تصاویر و 3) اصول هیجانی قابل‌استفاده در محتوای تکمیلی، قرار می‌گیرند. 1) استفاده از طنز؛ 2) تنوع جنسیتی و شخصیتی؛ 3) تنوع و تناسب رنگ؛ 4) استفاده از ادبیات داستانی و 5) استفاده از زبان قابل‌درک، پنج اصل قابل‌استفاده در متن کتب درسی بودند. 1) استفاده از اشکال و رنگ‌های مختلف تصاویر؛ 2) استفاده از تصاویر مرتبط با متن؛ 3) انسان‌سازی تصاویر، اصول و فنون مرتبط با تصاویر در کتب درسی بودند. 1) استفاده از ویدئو های طنزآمیز؛ 2) استفاده از انیمیشن؛ 3) ارتباطات غیرکلامی و لمسی؛ 4) استفاده از چندرسانه‌ای‌ها و 5) استفاده از واقعیت افزوده و واقعیت مجازی، پنج فن قابل‌استفاده در محتواهای تکمیلی کتب درسی هستند.